کفشدوزک7 نقطه ای

کفشدوزک 7 نقطه ای: Coccinella septompunctata L.

کفشدوزک هفت نقطه ای از فراوان ترین و معروف ترین گونه های حشرات شکارچی است که در تمام نقاط مختلف دنیا در مبارزه بیولوژیک کاربرد فراوانی  .داشته است.لارو و حشرات بالغ از انواع شته های آزاد، گالزا و حتی شته های ریشه، شپشک های نباتی، پسپل ها، تخم و لارو جوان سایر حشرات تغذیه می کند، هر کفشدوزک در دوره لاروی، هزار و هر حشره کامل تا 9000 شته را طعمه خود قرار می دهد.

شکل شناسی:

 حشره بالغ:

 نسبتاً بزرگ و به طور 8 ـ 5/5 میلی متر، محدب، با سرسیاه رنگ که از دو طرفین دو چشم پیشرفتگی پیدا نموده است در حاشیه جلویی سرنوار باریک قرمزرنگی مشاهده می شود، شاخک ها دارای قاعده سیاه و بندهای خرمایی رنگ است. سینه سیاه رنگ و دارای حاشیه جلویی صاف که از دو طرف چشم ها را می پوشانند. حاشیه عقبی سینه قوسی است. بالپوش ها به رنگ قرمز نارنجی، کاملاً محدب با حاشیه های صاف و انتهای آن گرد است. سپرچه مثلثی و سیاه رنگ می باشد. روی هر بالپوش سه نقطه سیاه رنگ و یک نقطه سیاه رنگ دیگر نیز به صورت مشترک بین دو بالپوش قرار دارد. سطح زیرین بدن و پاها، سیاه و پوشیده از موهای ظریف و سفید رنگ است.
تخم:

 تخم ها کشیده، و در ابتدا زرد روشن است که به تدریج نارنجی می شود. طول تخم 73/0 ـ 67/0 میلی متر است.

 لارو:

لارو به رنگ زرد مایل به قهوه ای تا خاکستری مایل به سیاه، به طول 13 ـ 11 میلی متر و دارای لکه های نارنجی رنگ در امتداد طول بدن می باشند. نیم حلقه های پشتی بدن در ناحیه جانبی دارای برجستگی هایی است که روی آنها موهای کوتاه دیده می شود

شفیره:

شفیره به طول 7 ـ 6 میلی متر و از انتهای بدن به برگ متصل می شود.

زیست شناسی:

این کفشدوزک به صورت حشره کامل در پناهگاه ها نظیر زیر پوست درختان و شکاف دیواره ها زمستان گذرانی می کند. در بهار هنگامی که دما به 12 ریسد کفشدوزک ها از پناهگاه ها خارج و شروع به تغذیه می نمایند. سپس حشرات بالغ، جفت گیری کرده و در دمای بین 30 ـ 20 درجه سانتی گراد بعد از 4 روز تخمگذاری می نمایند، تخم ها به صورت دسته ای (100 ـ 50 عدد) در زیر       برگ های گیاهان قرارمی گیرد. تعداد تخم بین 300 ـ 70 عدد و حداکثر تا 3000 عدد گزارش شده است، لاروهای جوان از تخم خارج شده و در قسمت های مختلف گیاه به جستجوی طعمه می پردازد. این حشره دارای 5 سن لاروی بوده که 10 تا 7 روز طول می کشد. شفیره ها در زیر برگ یانقاط دیگر ثابت شده و پس از یک هفته تا ده روز به حشره بالغ تبدیل می شوند . این کفشدوزک دارای 5 تا 3 نسل در سال است.

کفشدوزک خربزه یا کفشدوزک 12 نقطه ای

کفشدوزک خربزه یا کفشدوزک 12 نقطه ای       Epilachna chrisomelina

از آفات مهم خربزه بوده و به انواع خزبزه ، خیار و هندوانه حمله می کند. سبب مشبک شدن برگ و لهیدگی و پوسیدگی میوه ها می شود.

شکل شناسی:

حشره کامل:

نسبتا بزرگ بطول 10-8 میلیمتر برنگ قرمز آجری گرد آلود. بالپوش محدب و پوشیده از کرکهای ظریف و سفید و مجهز به 12 نقطه سیاه با حاشیه نارنجی. شاخک نخ وش و 11 بندی.

تخم:

تخم دوکی شکل و ابتدا برنگ شیری و سپس برنگ زرد متمایل به نارنجی و اندازه آنها 1.5-2.5 میلیمتر و در دستجات 40-10 تایی در سطح زیرین برگ قرار داده می شود.

لارو:

لارو خاکستری پس از رشد کامل زرد رنگ می شوند. و دارای خارهای منشعب در قسمت پشتی هستند. در حلقه های اول و آخر 4 و در سایرحلقه ها 6 خار وجود دارد. لارو دارای 3 جفت پای سینه ای زرد رنگ می باشد.

شفیره:

برنگ زرد تیره وبیضی شکل و اغلب نصف طول بدن آن در داخل پوسته سن آخر لاروی می باشد. دوره شفیرگی کوتاه و در حدود20-10 روز می باشد.

زیست شناسی:

زمستانگذرانی بصورت حشره کامل در زیر بقایای گیاهی، علف های هرز حاشیه مزارع ، شکاف زمین و زیر پوستک درختان.در بهار از پناهگاه زمستانه خارج شده و حشرات ماده در نسل اول به طور متوسط 650 تخم می گذارند. و در نسل های بعدی 400-300 تخم می گذارند. لاروها پساز خروج از تخم ابتدا از  گیاهان وحشی کدوئیان و با گرم شدن هوا فعالیت آنها زیاد تر شده و به جالیزها حمله میکنند. بسته به شرایط آب و هوایی 5-3 نسل در سال ایجاد می نمایند.

خسارت:

از تخمدان گل و پوست نازک میوه تغذیه می کنند. به برگها نیز خسارت وارد می کنند و آنها را به شکل توری در می آورند. سبب مشبک شدن برگ و لهیدگی و پوسیدگی     میوه ها می شود.

کنترل:

جمع آوری برگهای آلوده به تخم ، از بین بردن میزبان های وحشی.

مبارزه شیمیایی بهتر است مصادف با ظهور حشرات بالغ زمستانگذران و یا با باز شدن تخم ها و ظهور لارهای سن یک  از سمومی نظیر فن پروپاترین  به میزان 2 لیتر در هکتار یا مالاتیون 1.5 لیتر در هکتار استفاده شود.

مگس چغندر قند

مگس چغندر قند

شکل ظاهری :     

حشره کامل ، مگس کوچکی است که در ظاهر شبیه مگس خانگی است. رنگ عمومی آن خاکستری روشن است و طول آن به حدود 5 میلی متر می رسد . سر حشره به رنگ قهوه ای و قسمت سینه خاکستری رنگ است و موهای کوتاه و بلندی روی ان مشاهده می شود . بال ها شفاف و شکم زرد رنگ است . پاهای مگس به رنگ زرد و خاکستری دیده می شود.

تخم مگس چغندر قند بیضی شکل ، کشیده و طول آن حدود یک میلی متر است. رنگ آن سفید و در صورتی که با ذرهبین دیده می شود سطح آن تور مانند است. تخم به صورت انفرادی یا چند تایی در پشت برگ های چغندرقند و یا علف های هرز میزبان گذاشته می شود. حداکثر تعداد تخم موجود در یک دسته تخم 20 عدد ا ست. لارو آفت کرمی شکل ، بدون پا و رنگ آن سفید متمایل به زرد است. طول لارو در سنین مختلف متغیر و هنگامی که به رشد کامل خود می رسد 8 میلی متر است. لارو در قسمت سر باریک و به تدریج تا ا نتهای بدن پهن می شود . لاروها در بین دو لایه بالایی و پا یینی برگ فعالیت می کنند .

شفیره ها به رنگ قهوه ای تا قرمز تیره بوده و در طول آن نوارهای تیره رنگی وجود دارد. شکل آن استوانه ای می باشد . که در طرفین قطر آن کم می شود. در قسمت بالا و پا یین شفیره دو عدد خار به چشم می خورد. طول شفیره حدود 5 میلی متر است.

طرز زندگی و خسارت آفت :    

مرحله زمستان گذرانی این حشره به صورت شفیره در داخل خاک است. در بهار پس از گرم شدن هوا ، شفیره ها باز شده و حشرات کامل ازخاک خارج می شوند. مگس ها در زراعت های سال قبل ظاهر شده و سپس در تمام منطقه پراکنده می شوند . در روزهای آ فتابی و آرام مگس ها بسیار فعال هستند. مگس های ماده تخم های خود را به صورت انفرادی و یا دسته جمعی در پشت برگ های چغندرقند تازه سبز شده قرار می دهند. تعداد تخم های موجود در یک دسته تخم از 2 تا 20 عدد متفاوت است. علاوه بر چغندرهای بهاره ، تخمگذاری حشره در پشت برگ های چغندر بذری ، اسفناج و علف های هرز ترشک و سلمک نیز مشاهده شده است. دوره تخم گذاری حدود یک ماه یا بیشتر طول می کشد. یک حشره ماده می تواند تا300 عدد تخم بگذارد ولی معمولا بین 150- 100 تخم گذاشته می شود . دوره نشو و نمای تخم 5-4 روز است و لاروهای کوچک پس از طهور از قسمت زیر تخم که به برگ چسبیده است وارد برگ شده و در بین دو لایه برگ قرار می گیرد . لارو در تمام دوره نشو و نمای خود که حدود دو هفته طول می کشد از قسمت سبزینه برگ تغذیه می کند ولی پرده رویی و زیری برگ را باقی می گذترد. قسمت های تغذیه شده مانند تاول باد می کند و لاروها در وسط برگ به خوبی مشخص هستند . قسمت های آلوده به تدریج به هم متصل شده و نیمی از برگ یا قسمت اعظم آن را فرا می گیرد. برگ ها در قسمت های آلوده زرد شده و به تدریج خشک می شوند. اگر برگ کوچک باشد و یا قسمت های تغذیه شده تمام سطح برگ را فرا گیرد، لارو با سوراخ کردن لایه زیری یا رویی خارج شده و به داخل برگ جدید نفوذ می کند. لاروها پس از اینکه به رشد کامل رسیدند خود را به داخل خاک انداخته و در خاک تبدیل به شفیره می شوند . پس از حدود دوتا سه هفته مگس های نسل جدید ا ز این شفیره ها خارج شده و با تخم گذاری در پشت برگ ها نسل دوم را آغاز می کنند . معمولا" دوره یک نسل آفت حدود یک ماه یا بیشتر طول می کشد. این حشره می تواند تا 5 نسل در یک سال تولید کند. خسارت این آفت در مناطق معتدل و خنک زیادتر است ، همچنین خسارت آفت در بهار به علت حرارت کم و رطوبت زیاد شدید می باشد. در تابستان فعالیت لارو کم شده و یا گاهی در اثر گرمای زیاد از بین می رود . دشمنان طبیعی زیادی نیز لاروها و شفیره ها را مورد حمله قرار می دهند که در مجموع باعث می شوند که خسارت آفت در تابستان جلب توجه نکند.

 

نحوه جلوگیری از خسارت آفت :  

انجام اقدامات زیر در جلوگیری و یا کاهش خسارت آفت موثر می باشد :

- کاشت چغندر در زمین های کود خورده و حاصلخیز باعث می شود که در هنگام ظهور حشرات کامل نسل اول ، بوته کاملا" رشد کرده و قوی شوند و در مقابل خسارت آفت مقاومت کنند .        - علف های هرز سلمک و ترشک نقش بسیارموثری در انتقال و افزایش جمعیت آفت دارند، لذا وجین و از بین بردن آنها در بهار کمک زیادی به کاهش جمعیت و در نتیجه خسارت آفت می کند.

- در مناطقی که خسارت مگس چغندر قند زیاد است در صورت امکان عمل تنک کردن بوته ها دیرتر انجام می شود. زیرا این اقدام باعث می شود که تعداد زیادی از تخم ها و لاروهای موجود در بوته ها در اثر تنک کردن از بین بروند و تراکم تخم و لارو روی بوته های باقی مانده کاهش یابد.

- در مزارعی که به هر دلیل تنک بوده و تعداد بوته در واحد سطح کم باشد خسارت این آفت مخصوصا" در نسل اول بیشتر است ، زیرا تراکم تخم های گذاشته شده روی هر بوته افزایش می یابد.

- شخم عمیق پس از برداشت محصول باعث می شود که شفیره های زمستان گذران آفت به میزان زیادی نابود شوند.

- این آفت در مراحل تخم ، لارو و شفیرگی دارای دشمنان طبیعی از راسته زنبورها ، مگس ها و بالتوری ها هستند که نقش بسیارموثری در کنترل جمعیت آن مخصوصا" در نسل های تابستان دارند. حمایت این دشمنان طبیعی از طریق کاهش مصرف سموم، استفاده از سموم کم دوام و انتخاب زمان مناسب سمپاشی و غیره امکان پذیر است.

- سمپاشی اختصاصی و جداگانه علیه این آفت توصیه همی شود ولی با توجه به این که مزارع چغندرقند معمولا" علیه آفت های کلیدی این محصول مثل کارادرینا، کک چغندر قند و غیره سمپاشی می شوند ، لذا می توان با مطالعه مراحل رشدی آفت ها ، زمان مبارزه را طوری انتخاب کرد که روی مگس چغندر قند نیز موثر باشد. بایستی توجه داشت، سمومی که در مزارع چغندرقند مصرف می شوند ، روی تخم ها بی تا ثیر بوده و فقط لاروهای حشره را نابود می کنند، بنابرا ین زمانی که تخم های مگس تفریخ شده و لاروها ظاهر می شوند ، بهترین زمان جهت کنترل این آ فت محسوب می شود.   

 

کرم میوه خوار خرما

کرم میوه خوار خرما               Batrachedra amydraula Meyr

مشخصات ظاهری : 

1.       حشره کامل

حشره کامل پروانه ای به رنگ خاکستری مایل به با پولک های نقره ای است و در سطح بدن نقطه های کوچک قهوه ای دارد . شاخک ها نخ مانند و عرض بدن با بال های باز 13-11 و طول آن 8-6 میلی متر می باشد .

2.      تخم

تخم شب پره کروی شکل به قطر یک میلی متر و به رنگ سفید شیری می باشد .

3.     لارو

      لارو آفت به رنگ سفید مایل به زرد، کمی صاف و براق و به طول 12-10 میلی متر است .

4.     شفیره

شفیره بیضی شکل و دو سر آن کشیده ، به رنگ زرد و به طول 15 میلی متر است .

خسارت :

لارو کرم میوه خوار در بهار موقعی که میوه ها در مرحله حبابوک هستند با تنیدن تار روی میوه های نارس مستقر می شود و قسمت انتهای خرما را نزدیک کاسبرگ و یا وسط میوه را سوراخ می کند و از گوشت و هسته میوه تغذیه می کند و ارتباط میوه را با دم خوشه قطع می کند . این عمل سبب می شود تا خرما چروکیده شده و به رنگ قهوه ای متمایل به قرمز در می آید و بر روی زمین بریزد که در مناطق خرما خیز جنوب کشورمان به این حا لت حمیره یا سرخه می گویند . لاروها پس از خروج از یک میوه وارد میوه بعدی شده و در طول دوره لاروی به 5-3 میوه خرما خسارت می زنند. حداکثر خسارت در دوره ای است که میوه ها در مراحل رشدی کیمری باشند.

زیست شناسی :

کرم میوه خوار خرما در سال سه نسل دارد . این حشره زمستان را به صورت لارو کامل درون پیله های سفید رنگ، درون درزهای تنه درخت خرما می گذراند. در اوایل بهار لاروها تبد یل به شفیره شده و پروانه های نسل ا ول همزمان با مرحله گرده افشانی ، ظاهر می شوند. حشره های با لغ پس از تغذیه از گرده های خرما بر روی انشعاب های خوشه ، دم میوه و بالاخره اطراف برگچه ها و در قاعده تاج درختان تخمگذاری می کنند. دوره تفریخ تخم هفت روز است. لاروهای جوان پس از استقرار روی میوه توسط تارهای تنیده شده خود ، به تغذیه از میوه های جوان می پردازند. دوره زندگی لاروی آفت 15 روز است. لاروها پس از طی این مدت بالغ شده و با تنیدن تارهای ابریشمی شفاف در لابلای غلاف ، انشعاب های خوشه و گاهی الیاف واقع در تاج و قاعده برگچه ها تبدیل به شفیره می گردند . در استان خوزستان ظهور پروانه های نسل ا ول در دهه سوم فروردین و پروانه های نسل دوم و سوم به ترتیب در اواخر اردیبهشت و اواسط تابستان تا اسفند ماه به صورت لارو کامل (دیاپوز) زمستان گذرانی می کنند. لاروهای سن سوم نسل سوم در شرایط انباری خارج از سردخانه می توانند به فعالیت خود ادامه داده و به میوه های انبار شده خسارت زیادی بزنند.

روش های کنترل :

الف) مبارزه بیولوژیک :

زنبور Microbracon hebetory   پس از سوراخ کردن جلد بدن لارو و تغذیه از آن در داخل آن تخمگذاری می کند

زنبور Ganizus sp  زنبور ماده پس از فلج کردن و تغذیه از شیره خارج شده از بدن لارو بر روی قسمت پشتی آن 2 عدد تخم می گذارد.

ب) مبارزه زراعی:

جمع آوری و انهدام میوه های آلوده و انجام عمل هرس دمبرگ و حذف الیاف اطراف تنه

ج) مبارزه شیمیایی:

1.       دیازینون به نسبت 2 در هزار

2.      مالاتیون به نسبت 2 در هزار

3.     سوپر اسید به نسبت 1.5 در هزار

کرم ساقه خوار نيشکر

کرم ساقه خوار نيشکر Nonagroides sesamia

بالهاي جلويي به رنگ طلايي به قرمز آجري که در حاشيه خارجي داراي يک رديف لکه پيوسته سرتاسري است . شاخک نخ وش است. تخم تازه به صورت دسته جمعي و به رنگ ليمويي روشن هستند به تدريج به رنگ تيره تغيير پيدا مي کند. لارو نوزاد  به رنگ صورتي و لارو کامل سرش به رنگ قهوه اي تيره است . شفيره قهوه اي روشن است که در مراحل آخري به قهوه اي تيره تبديل مي گردد.

خسارت بدين صورت است که لارو نوزاد در هفته اول به طور دسته جمعي در غلاف بسر مي برد . سپس به طرف پايين ساقه حرکت مي کند . پروانه نسل اول از اوايل فرودين ظاهر و تخم ريزي مي کند و لاروها تا اواخر ارديبهشت در داخل ساقه مانده و سپس در بخشي ازساقه که در بالاي آب قرار دارد تبديل به شفيره مي شود. در اواخر خرداد نسل دوم ظاهر مي شود  . نسل بعدي در دهه دوم مرداد ظاهر و در اوايل شهريور روي برنج تخم ريزي مي کند .

مبارزه

درهنگام برداشت محصول لازم است محصول از محل طوقه برداشت شود و بلافاصله خرمن شود.

آب تخت زمستانه

با توجه به اينکه نسل اول روي لویی مي نشيند با حذف اين گياه از جمعيت اين آفت کاسته مي شود.

استفاده از زنبور تريکو گراما  

گرانول 5 يا 10 % ديازينون به ميزان 30 يا 15 کيلوگرم در هکتار

کرم برگخوار سبز برنج

کرم برگخوار سبز برنج          diffusa naranga

پروانه هاي ماده داراي رنگ روشن بوده و لکه هاي تيره رنگي در ابتدا ، وسط و انتهاي بال جلويي آن وجود دارد. پروانه نر به رنگ قهوه اي مايل به قرمز هست.تخم کروي شکل است و دااي شيارهاي عمودي منظم است ، رنگ آن زرد و به تدريج تيره رنگ مي گردد. لاروها دارايرنگ سبز علفي بوده و يک خط سبز تيره تر از رنگ بدن در طول وسط پشت و دو خط روشن مايل به سفيد در دوطرف قرار دارد . شفيره ها سبز نگ و به تديج به رنگ قهوه اي در مي آيند.

اين آفت زمستان را به صورت شفيره در غلاف ، بقاياي گياهي و يا وي خاک مي گذرانند. پروانه هاي ماده پس از جفتگيري  تخم خود را روي برگ قرار مي دهند . تخمها در اواخر ارديبهشت ماه در مدت 5 تا 6 روز تفريخ مي شوند. لاروها با تا زدن رگبرگ اصلي بگي که پهنک آن خورده شده است ، محفظه اي ايجاد مي کند و در آنجا تبديل به شفيره مي شود. لاروها در ساعات خنک روز و يا در هنگام شب از برگ ها تغذيه مي کند به طوري که تمام پارانشيم برگ را مي خورد و تنها يک رگبرگ باقي خواهد ماند. دوره شفيرگي در ارديبهشت ماه 4 تا 6 روز است .  

مبارزه

از دشمنان طبيعي مثل زنبور پارازيت شفيره از خانواده Ichneumonidae بوده و يک نوع پارازيت تخم به نام  Trichograma rhenena

 از سم کارباريل با فرمولاسيون 85%WP به ميزان 2 تا 3 کيلوگم در هکتار استفاده کرد

از سم تري کلروفن به ميزان 1.2 کيلوگرم در هکتار استفاده کرد. 

شپشه برنج

شپشه برنج  Oryzae sitophilus

حشره کامل سرخرطومي کوچکي به نگ قهوه اي است و روي پيش گرده از فرورفتگي هاي گرد پوشيده شده است. رنگ عمومي بال پوش ها قهوه اي تيره و روي هر بال پوش ها دو لکه بزرگ به نگ قهوه اي روشن ديده مي شود. خرطوم نرها نسبت به ماده ها ضخيم تر است و هم کوتاه تر است.

خسارت عمده حشره در درجه اول مربوط به لارو است . طول عمر حشره کامل به طور متوسط 4 تا 5 ماه است و تعداد تخم هاي گذاشته شده 400 تا 576 عدد مي باشد.

براي مبارزه براي ضدعفوني انبار هاي خالي مي توان از تکيبات فسفره مثل اکتليک به ميزان 1 تا 2 گم ماده موثره براي هر متر مربع به صورت محلول پاشي استفاده کرد

استفاده از قرص هاي حاوي فسفات آلومنيم و منيزيم به ميزان 5-6 قرص به ازا هر تن محصول يا 1-2 قرص به ازا هر مترمکعب فضاي باز

شپشه دندانه دار برنج

شپشه دندانه دار برنج surinamensis oryzaephilus

از مهمترين آفت انباري مي باشد . حشره کامل سوسکي با بدني کشيده است . لارو حشره دراز و کشيده است و در پشت هريک از حلقه هاي بدن دو لکه تيره متقارن وجود دارد . اين حشه از مواد گوشتي و فرآورده هاي گياهي تغذيه مي کند ولي خسارت چنداني ندارد. طول عمرحشره کامل طولاني است بين 6 ماه تا 3 سال است . طول دوره رشدي حشره از تخم تا حشره کامل در شرايط مساعد حدود 28 روز است و 3 تا 4 نسل در سال دارد و در مناطق گرمسير تعداد نسل آن به 6 تا 8 نسل در سال مي رسد.

 براي مبارزه

براي ضدعفوني انبار هاي خالي مي توان از تکيبات فسفره مثل اکتليک به ميزان 1 تا 2 گم ماده موثره براي هر متر مربع به صورت محلول پاشي استفاده کرد

استفاده از قرص هاي حاوي فسفات آلومنيم و منيزيم به ميزان 5-6 قرص به ازا هر تن محصول يا 1-2 قرص به ازا هر مترمکعب فضاي باز

سوسک کک مانند

سوسک کک مانند
Phyllotreta spp
سوسک هاي بالغ به مزارع تازه جوانه زده کلزاي بهاره حمله کرده و از گياهان کوچک تغذيه مي کنند. شدت خسارت خصوصا در هواي گرم و خشک بالاست . اين خسارت روي کاهش ميزان روغن هم تاثير مي گذارد.. اين آفت در نواحي جنگلي زمستان گذراني مي کنند و با گرم شدن هوا در بهار به سوي دشتها مي روند. خسارت تغذيه اي آفت در آخر تابستان و پاييز به ندرت کاهش محصول را به همراه دارد.
مهمترين روش کنترل ضدعفوني بذر يا گرانول هايي که درون جوي آب مصرف مي شود اهميت دارد. فوزالون(2 تا 2.5 ليتر در هکتار)، ديازينون (1 تا 1.5 ليتر در هکتار ) و اکامت (1.5 تا 2 ليتر در هکتار)

مديريت تلفيقي شته هاي زيان آور غلات

مديريت تلفيقي شته هاي زيان آور غلات

ــ در بين شكارگرهاي شته هاي غلات گونه هاي مختلفي از جنس هاي Coccinella، Scymnus ، Hippodomia ، Adalia  از خانوادة Coccinellidae  جمع آوري و شناسايي شده اند كه در كاهش جمعيت شته هاي غلات نقش موثري دارند. در بين بالتوري هاي خانوادة Chrysopidae گونه هايي از جنس Chrysoperla خصوصآ Chrysoperla carnea در كنترل طبيعي شته هاي غلات اهميت دارند. لارو گونه هاي مختلفي از مگس هاي Syrphidae  از شكارگرهاي خوب شته هاي غلات به شمار مي آيند. گونه هايي از عنكبوت هاي شكارگر اين شته ها نيز شناسايي شده اند(اميرنظري و همكاران، 1381).

در بين زنبورهاي پارازيتوئيد شته هاي غلات گونه هايي از جنس Aphelinus از خانوادة   Aphelinidaeو گونه هايي از جنس هاي Aphidius ،   Diaertiella، Ephedrus  ، Lysiphlebus  و Praon جمع آوري و شناسايي شده اند (مصدق ، 1370 ; احمدي و سرافرازي، 1372; بنداني، 1372; رضواني، 1373 و مجني و بيات اسدي، 1374).

ــ استفاده از ارقام مقاوم يكي از بهترين روش هاي كنترل شته هاي غلات خصوصاً شته روسي گندم است. در رابطه با شناسايي منابع مقاومت و تعيين مكانيسم هاي مقاومت ارقام گندم در برابر شته هايي غلات بررســي هــايــي توسط كاظمي (1368)، احمدي و سرافرازي (1372)، نعمت اللهي و احمدي(1377)، پورحاجي و احمدي(1378)، شكاريـــان و هـــمكاران(1379)، كاظمي و همكاران(1380) و موحدي و همكاران(1381) صورت گرفته است.

ــ ارزيابي دقيق ميزان خسارت و تعيين سطح زيان اقتصادي شته هاي غلات خصوصاً شته روسي گندم يكي از

 نياز هاي اساسي براي مديريت كنترل آنها است و لازم است بررسي هاي دقيقي در اين خصوص صورت بگيرد.

ــ آلودگي مزارع غلات به شته روسي گندم از حاشية مزارع شروع مي شود و شبكه هاي مراقبت مي بايست با

 بازديد هاي منظم اين مزارع را تعيين كنند. در صورت مشاهده آلودگي شديد،  مي توان حاشية اين مزارع را به صورت نواري سمپاشي كرد (رضواني، 1373).  اكسي ديمتون متيل EC 25% ( يك ليتر در هكتار)،

ديمتوات EC 40% ( 5/1 ليتر درهكتار) و پريميكارب WP 50% (يك كيلو در هكتار) و تيومتون EC 25%( 1-5/1 ليتر درهكتار) از سمومي هستند كه در صورت تراكم شديد شته روسي گندم، توصيه مي شوند(سازمان حفظ نباتات ،1375 ). 

 

شته هاي زيان آور گندم

       شته هاي زيان آور گندم

 شته هاي زيان آور غلات از آفات درجة دوم مزارع غلات به شمار مي آيند. در بعضي سال ها جمعيت و خسارت برخي از گونه ها (خصوصآ شته روسي گندم) افزايش يافته و خسارت قابل توجهي به مزارع گندم و جو وارد مي كنند. طبق گزارش سازمان حفظ نباتات سطح مبارزة شيميايي با شته هاي غلات در سال 1379 حدود 17000 هكتار بوده است كه عمدتآ براي كنترل شته روسي گندم صورت گرفته است.

 شته هاي زيان آور غلات را از نظر محل فعاليت بر روي گياه به دو گروه تقسيم مي شوند: الف) شته هايي كه روي ريشة گندم و جو فعاليت مي كنند و اهميت اقتصادي ندارند. ب) شته هايي كه روي  اندام هاي هوايي گياه فعاليت مي كنند و اهميت اقتصادي آنها بيشتر از گروه اول است. اين شته ها علاوه بر خسارت مستقيمي كه دارند، ناقل برخي از بيماريهاي ويروسي گندم و جو نيز به شمار مي آيند. از گروه اول 2 گونه كم اهميت و از گروه دوم 6 گونه كه داراي اهميت بيشتري هستند، به شرح زير معرفي مي شوند:

 

شته برگ ال      Anoecia corni (Fabricius) (Anoecidae, Homoptera)

اين شته بيشتر در شمال ايران، اطراف كرج و قزوين جمع آوري شده است و فاقد اهميت اقتصادي است. ميزبان اصلي آن درخت ال (Cornus ) اسـت وروي برگ آن ايجاد گـال كرده و سپس به طرف ريشة گـندمـيان مهاجرت مي كند.اين شـته در منـاطـقي كه اين درخت وجود نداشتــه باشـد به صورت پارتـنـوژنـز دائم روي ريشة گنـدمـيان زندگي و توليـد مثـل ميكنند.

 

شته گالي نارون Tetraneura ulmi (L.)  (Pemphigidae, Homoptera)

شته گالي نارون از بيشتر نقاط كشور به ويژه مناطق شمالي جمع آوري شده است و اهميت اقتصادي ندارد. اين شته روي ميزبان اصلي آن كه نارون است ايجاد گال مي كند و سپس روي ريشة گندميان از جمله گندم و جو مي رود.

 

شته روسي گندم( Diuraphis noxia Mordvilko) (Aphididae، Homoptera)                                                         

اين شته از سراسر ايران به غير از حاشية شمالي كشور و منطقة مغان جمع آوري شده است.در سال هاي اخير خسارت اقتصادي آن از استان هاي فارس، همدان، اصفهان، كرمان، مركزي، خراسان، تهران، يزد، سيستان و بلوچـسـتان، كرمانـشـاه و لرسـتـان گزارش شده است. در سال 73-1372 به طور غير منـتـظره اي جمعيت آن  به همراه   Rhopalosiphum padiدر استان فارس افزايش يافته و خسارت زيادي به وجود آورده است.

برگ هاي آلوده به اين شته در امتداد طولي خود تاخورده و قرمز تا ارغواني رنگ مي شوند. ميزبان هاي آلوده به اين شته در برابر سرما حساس مي شوند.

اين شته زمستان را روي علف هاي هرز ميزبان در حاشية مزارع به سر برده و در پائيز با سبز شدن محصول روي گندم و جو مي روند. شته روسي در مقايسه با ديگر شته هاي غلات به سرما مقاوم تر است و چنانچه درجة حرارت تا حد 5 درجة سانتيگراد هم كاهش يابد قادر به توليد مثل هست، درصورتي كه اين وضعيت در ساير شته هاي غلات به چشم نمي خورد. اين شته در سال هايي كه در پائيز و زمستان درجة حرارت مساعد(بالاتر از صفر) و بارندگي كم باشد توليد مثل آن افزايش يافته و طغيان مي كند و با كاهش رطوبت نسبي وبالا رفتن درجة حرارت، تراكم اين شته افزايش مي يابد.

 

شته سبزيولاف Sitobion avenae (Fabricius) (Aphididae, Homoptera)

اين شته نيز در اكثر مناطق كشور از روي گندميان جمع آوري شده است و گندم، جو و يولاف از ميزبان هاي مهم آن به شمار مي آيند . در مناطق شمالي كشور و مغان جمعيت آن هميشه چشمگير است. اين شته معمولآ با ديگر گونه هاي مهم شته هاي غلات به غير از شته روسي گندم همراه است و اهميت اقتصادي زيادي دارد. برخلاف شته روسي گندم بارندگي و رطوبت براي تكثير و افزايش جمعيت آن مناسب است. در بررسي هاي نوري و رضواني(1373) در استان تهران، مجني و رضواني(1374) در گرگان و  شكاريان و رضواني(1381) در استان لرستان،  و اين گونه در بين شته هاي غلات، يبيشترين فراواني را داشته است.

 

شتة گلسرخ (Metopolophium  dirhodum Walker)   

(Aphididae, Homoptera)

اين شته در اكثر مناطق كشور وجوددارد. در شمال كشور، مغان و اطراف تهران جمعيت آن بيشتر است.

 ميزبان اصلي آن گلسرخ است و زمستان به صورت تخم روي آنها است. در بهار پس از گذراندن يك نسل به طرف گندميان مختلف مهاجرت مي نمايند و در اواخر پائيز به سمت گل سرخ باز مي گردند. در بررسي هاي اميرنظري و همكاران(1381) بيشترين جمعيت را در بين شته هاي غلات منطقة كرج داشته است.

 

شتة سبزگندم، شتة سمي گندم   ( Schizaphis graminumRondani)

(Aphididae, Homoptera)

اين شته از روي غلات وديگر گندميان در اكثر نقاط كشور جمع آوري گرديده است( رضواني، 1380). طبق بررسي اين شته پرجمعيت ترين گونه در منطقة سيستان بوده است. در سال هاي اخير اين شته در مقايسه با ديگر شته هاي غلات از اهميت كمتري برخوردار بوده است.

 

سوسک برگخوار غلات

سوسک برگخوار غلات: Oulema melanopus

 

 اين آفت در اكثر مناطق ایران وجود دارد بویژه در مزارعي كه در كنار دریاچه يا بركه باشند بيشتر ديده مي شود.

شكل شناسي:

حشره اي كوچك بطول 4-5 میلیمتر نسبتا كشيده وسر سیاه براق مایل به آبی پیش گرده نارنجی تا قرمز رنگ و بالپوش ها برنگ آبي كه روي هر يك 10خط طولي موازي ديده مي شود. رنگ پاها به استثناي ساق و پنجه زرد مايل به قرمز است. لارها برنگ زرد تا زرد مايل به قهوه اي با نقاط تيره در سطح پشتي هستند. لاروها توسط مواد زايد و لزجي بطور كامل ديده پوشيده مي شود و رنگ اصلي بدن لارو به خاطر وجود اين غلاف لزجي ديده نمي شود پشت بدن لارو كاملا برآمده است

خسارت:

اين حشره طي مراحل لاروي و بالغ با تغذيه از اپيدرم و پارانشيم سطح رويي برگ گندم و جو به موازات رگبرگ اصلي باعث كاهش سطح فتوسنتزي شده و نقصان محصول را سبب مي شود. اين تغذيه تا مر حله سنبله و گلدهي ادامه مي يابد. تغذيه بدين صورت است كه پارانشيم رويي را مي خورند ولي برگ را سوراخ نمي كنند. خسارت لاروها و محل تغذيه آنها شبيه حشرات كامل بوده در صورت شدت حمله ، بوته ها قبل از خوشه بستن ،زرد و خشك مي شوند.

زیست شناسي:

اين آفت زمستان را بصورت حشره کامل زیر خاك سطحی مزرعه، بقایای  گياهي داخل مزرعه، شکاف تنه درختان و زیر پوستک های  تنه بسر مي برد.در اوايل بهار حشرات زمستان گذران ظاهر مي شوند و حشرات ماده پس از استقرار، جفتگيري و در دسته هاي 2تا3عددي تخمريزي مي كنند.

لاروها پس از تكميل4مرحله لاروي وارد مرحله پيش شفيرگي شده و محفظه هايي متشكل از درات خاك و ترشحات دهاني در عمق 2.5-3 سانتي متري خاك تشكيل مي دهند ودر داخل آن تبديل به شفيره مي شوند.پس از 10روز حشره كامل ظاهر مي شود .

كنترل:

مبارزه شيميايي عليه اين آفت مقرون به صرفه نيست. در مناطقي كه برعليه        پوره هاي سن گندم سمپاشي مي شود، روي اين آفت نيز موثر است. در صورت شدت حمله يعني 3لارو يا 3تخم در هربوته در مرحله غلاف باشد ويا در مرحله خوشه يك لارو در هر بوته وجود داشته باشد مي توان از سمومي مانند مالاتيون ،سوين و يا ديپتركس به نسبت 1در هزار ماده خالص استفاده نمود.

سوسک سیاه گندم

سوسک سیاه گندم: Zabrus tenebrioides

این حشره در ایران از تهران ، مشهد، سبزوار، گرگان و گنبد گزارش شده است و احتمالا در سایر مناطق نیز وجود دارد و از آفات بالقوه گندم و جو مي باشد. این آفت در مزارعي كه به آیش گذاشته نمي شوند زیاد است.

شکل شناسي:

حشره کامل:

حدوداً 15 ميلي متر طول و 6 میلیمتر عرض دارد.رنگ عمومی آن قهوه ای متمایل به سیاه و رنگ سطح پشتی سیاه براق و سطح شكمي قهوه ای تیره است .سر سیاه و شاخک 11 بتدي نخی شکل به رنگ قهوه ای متمایل به قرمز .

لارو:

لاروها كامپودئي فرم و آخرین مفصل شكمي مجهز به يك جفت زائده انتهايي است رنگ عمومی بدن سفید سر و قفسه سینه خرمايي و روي هر يك از    حلقه های آن يك لكه قهوه ای كشيده شده است . طول لارو پس از رشد کامل 25-30 میلیمتر مي باشد.

خسارت:

تغذيه لاروها از جوانه ها وبرگهاي جوان گندم سبب خشك شدن برگها شده و خسارت بصورت لكه اي در مزرعه ديده مي شود لارو ها شب فعال شده و بيشتر الز بافت پارانشيمي برگ تغذيه مي كنند و مجموعه برگها فقط رگبرگ باقي مي ماند و برگ حالت رشته اي به خود مي گيرد و غالبا در كنار بوته ايجاد فرو رفتگي كرده و برگها را به داخل آن مي کشند و سپس از آنها تغذيه مي كنند.

حشرات کامل اواخر خرداد از دانه های گندم كه در مرحله شيري هستند شروع به تغذیه نموده و اوایل تابستان از دانه های سفت شده غلات تغذیه مي نمایند.

زیست شناسي:

اين حشره زمستان را بصورت لارو سن 1يا2و گاهي سن 3 سپري مي كند. لاروها در اوايل بهار با گرم شدن هوا شروع به فعاليت مي كنند و از علايم آن ايجاد گودالي در كنار بوته ها مي باشد. لاروها در طول روز در داخل گودال استراحت مي كنند و شب ها شروع به فعاليت مي كنند . در اوايل تا اواسط خرداد لاروها تبديل به شفيره مي شوند شفیره ها نيز در داخل خاك تشكيل مي شوند. حشرات كامل در اواخر بهار تا اوايل تابستان ظاهر مي شوند. حشرات كامل روزها در زير كلوخه ها و علف هاي هزر مخفي مي شوند ولی شبها از برگهاي گياهان گرامينه و دانه هاي نرم گندم تغذيه مي كنند و سپس جفتگيري كرده و تخمريزي مي كنند . تخمگذاري ممكن است به صورت انفرادي يا دستجات 3-5 تاي انجام گيرد. هر حشره ماده در طول عمر خود 40تا80 عدد تخم مي گذارد.

اين حشره داراي 3 سن لاروي است و سنين مختلف بوسيله اندازه گيري كپسول سر از هم تفكيك مي شوند. لاروها پس از تغذيه مي توانند به مدت 30-50 روز بدون دسترسي مجدد به غذا زنده بمانند. لارو اين حشره دياپوز حقيقي ندارد ولي فعاليت آن در طول سرما كاهش مي يابد. اين حشره در سال يك نسل داشته و بیشتر در مزارعي ديده مي شود كه بطور مرتب به زير كشت گندم مي روند.

کنترل زارعی:

تغيير تاریخ کاشت

رعايت تناوب : اگر مزرعه حداقل 2 سال به زیر كشت گندم و جو نرود موثر خواهد بود.

كنترل شيميايي:

گرانول پاشي : در مزارعي كه تراكم لارو آفت 2-3 عدد در متر مربع باشد مي توان از گرانول 5 يا 10 درصد ديازينون يا فورا دان 4% استفاده نمود.

پروانه کله مرده

  پروانه کله مرده    Acherontia atropos L.

          (Sphingidae, Lep.)

وجه تسمیه پروانه کله مرده آنست که پشت سینه پروانه نقشی بشکل اسکلت سر انسان وجود دارد. این آفت در ایران ابتدا در سال 1317 توسط افشار شرح داده شده است حشره کامل علاقه زیادی به عسل دارد و غالبا خود را وارد کندو نموده و از عسل تغذیه می نماید ولی خسارت آن از این بابت زیاد نیست زیرا زنبورها بزودی پروانه را کشته و بدنش را از ورقه موم می پوشاند. لارو پروانه کله مرده آفت سیب زمینی است و از برگهای این گیاه تغذیه می نماید.

شکل شناسی:

پروانه کله مرده یکی از بزرگترین پروانه ها است و طول 50-60 میلیمتر و عرض آن با بالهای باز 100-130 میلیمتر می باشد. سینه پروانه بزرگ و پوشیده از موهای قهوه ای رنگ و نقش اسکلت سر انسان نیز روی آن دیده می شود. بالهای جلویی طویل و کم عرض و رنگ آنها قهوه ای تیره است. روی این بالها نوارهای عرضی موج

دار زرد رنگ وجود دارد.

 بالهای عقبی کوتاه ـ رنگشان زرد و در قسمت پائین آنها دو نوار موازی تیره رنگ دیده می شود. شکم پروانه قطور و در بین حلقه های آن نوارهای سیاه وجود دارد. رنگ عمومی شکم زرد و در طول آن یک نوار نسبتا عریض آبی رنگ غیر منظم مشاهده می شود. تخم حشره سبز متمایل به خاکستری یا آبی متمایل به خاکستری می باشد.

لارو حشره در حالت کامل 150 میلیمتر طول دارد. رنگ بدن آن زرد مایل به سبز و روی پشت آن نیز یک نوار آبی رنگ غیر منظم وجود دارد.

یک خط سیاه و یک خط زرد در طرفین هر یک از حلقه های بدن لارو نمایان است. روی حلقه ما قبل آخر شکم لارو یک استطاله گوشتی شبیه شاخ قرار گرفته است.
 شفیره به طول 60-50 میلیمتر و رنگ آن قهوه ای متمایل به قرمز است و در داخل حفره ای در عمق 20-15 میلیمتری عمق خاک قرار دارد (دواچی. 1328 و وریونی. 1962).

مناطق انتشار:

پروانه کله مرده یک حشره مخصوص نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری می باشد. در آسیای شرقی این حشره از قسمت های جنوب شرقی قاره تا ژاپن و در آسیای غربی و آسیای صغیر انتشار دارد ولی در عراق دیده نشده است. همچنین در آفریقای شمالی . اروپای جنوبی و اروپای شمالی وجود دارد. در ایران این حشره در استانهای مرکزی اطراف تهران . قزوین. اصفهان. مازندران و احتمالا سایر نقاط کشور انتشار دارد.

زیست شناسی:

پروانه کله مرده زمستان را بصورت شفیره می گذراند و در اوایل بهار حشره کامل آن خارج شده و ماده ها پس از جفت گیری تخم های خود را روی بوته سیب زمینی و سایر گیاهان خانواده سولاناسه قرار می دهند. پروانه ها از نکتار و شیره گلها تغذیه می کنند.لارو پس از خروج از تخم به برگها حمله نموده و از آنها تغذیه می نماید. لارو پس از 3-2 ماه به رشد کامل خود رسیده و سپس برای تبدیل به شفیره وارد خاک میگردد.

اگر شرایط جوی مساعد باشد این حشره می تواند در سال دو نسل داشته باشد و در این صورت پروانه های نسل دوم را در اوایل تابستان می توان مشاهده نمود. پروانه کله مرده قادر به مهاجرت می باشد و در هر بهار ممکن است محل زمستانی خود را ترک کند و به مناطق دیگری مهاجرت کند.

مبارزه:

با اینکه لارو این پروانه خیلی بزرگ و پر اشتها است معهذا زیان مهمی وارد نمی آورد زیرا دشمنان طبیعی مانع ازدیاد فوق العاده آن می شوند و یکی از پارازیتهای مهم آن مگس

Sturmia atropivora R.D.

Tachinidae ازخانواده

می باشد که لاروها را پارازیته می کند. در نقاطی که پروانه کامل مزاحم کندوی عسل باشد بوسیله تور سیمی در ورودی کندو را مسدود می نمایند. سوراخهای تور سیمی باید به اندازه ای باشد که زنبورها به آسانی بتوانند وارد کندو شوند ولی پروانه کله مرده نتواند داخل گردد.

 

این پروانه فقط برای کندوهای معمولی که مدخل آن بزرگ است خطرناک می باشد ولی در هر حال اگر کندو قوی و دارای تعداد کافی زنبور باشد پروانه کله مرده به محض ورود مورد تهاجم مدافعین قرار گرفته و در نتیجه نیش زنبورها کشته شده و بزودی مومیایی می گردد.

 

شب پره زمستانی

Agrotis segetum
شب پره زمستانی، کرم طوقه بر
Winter Moth, Cutworms

مقدمه:

   شب پره زمستانی که در تمام مناطق ایران شیوع دارد علاوه بر چغندرقند به ریشه و طوقه عده ای دیگراز گیاهان زراعی از قبیل: پنبه, خیار, کدو, سیب زمینی, یونجه, آفتابگردان, ذرت, کنجد, سوزا, بادمجان, گوجه فرنگی, هویج و گندم حمله می کند و در ابتدای رویش گیاهان مذکور که جوان هستند صدمه زیادی می زند.

شکل شناسی :

 حشره کامل شب پره بزرگی است که رنگ بالهای رویی آن متغیر است و از قهوه ای روشن تا قهوه ای تیره متمایل به سیاه دیده می شود.مهمترین علامت مشخصه شب پره ها وجود سه لکه روی هریک از بالهای رویی میباشد که ترتیب قرارگرفتن آنها از قاعده بال عبارت است از:یک لکه کشیده که تقریبا بشکل مثلث یا منقار پرندگان است سپس یک لکه گرد تقریبا در وسط بال و یک لکه لوبیایی در نزدیکی راس بال قرار گرفته است. اطراف لکه های گردو لوبیایی را خط سیاهی احاطه کرده که کاملا آنها را مشخص میکند بالهای زیری پروانه روشن است .عرض پروانه ها با بالهای باز در حدود  27-30وطول آنها 14-22 میلیمتر است. شکل تخمها نیمکره ای و قاعده آنها مسطح است.

در طول پشت بدن لارو یک نوار باریک روشنی وجود دارد که گاهی جریان خون اززیرآن نمایان است. پشت سینه اول یک لکه قهوه ای یا سیاه رنگ پهن وجود دارد در سایر حلقه های بدن لارو خالهای سیاه زگیل مانندی دیده می شود که روی هریک از آنها یک مو وجود دارد. شفیره ها درون گهواره های بیضی شکلی که بوسیله لارو از خاک ساخته میشود در زیر خاک قرار دارند. در انتهای بدن شفیره تعدادی خار وجود دارد دو عدد آنها بزرگ و بشکل قلاب بوده و کاملا نمایان هستند و بقیه کوچکتر بوده و با چشم مشخص نیستند.

طرز خسارت:

لارو شب پره زمستانی از قاعده دمبرگها و گردن (طوقه) ریشه چغندر و سایر گیاهان تغذیه می کند و در نتیجه یک حفره  نسبتا بزرگی در طوقه گیاه بوجود می آید که باعث قطع ریشه از ساقه و خشکیدن گیاه جوان می گردد. خسارت لاروهای شب پره زمستانی در مزارع  چغندر کرپه و جوان فوق العاده زیاد و با اهمیت است و چنانجه تراکم آفت در بعضی از مزارع کرپه زیادباشد منجر به نابودی زراعت ودوباره کاری می گردد.خسارت آن گاهی باعث از بین رفتن کامل مزرعه گوجه فرنگی در مرحله نشاء می شود.

زیست شناسی:

شب پره زمستانی معمولا زمستان را به صورت لارو بالغ در عمق 15-10 سانتیمتری خاک می گذراند.در بهار پس از گرم شدن هوا لاروهای بالغ از عمق زمین به طرف سطح خاک(حدود 6-5 سانتیمتری) بالا می آیند و برای خود لانه ای از خاک به شکل گهواره تهیه می کنند و در داخل آن تبدیل به شفیره می گردند. پس از مدتی که در حدود 15 تا 20 روز طول می کشد از درون شفیره ها شب پره ها بیرون می آیند. موقع خروج شب پره های زمستانی در بهار بستگی به درجه حرارت و رطوبت دارد بنابراین تعیین موقع دقیق آن مشکل است.

حشره کامل تخمهایش را به طور تک تک و یا دسته های چند تایی(از 1تا8 عدد) در پشت برگ های چغندر و یا علفهای هرزی مانند پیچک, سلمه و پنیرک قرار می دهد. تخمها در شرایط مساعد 4 تا 5 روز بعد باز می شوند و لاروهای جوان خارج می گردند و در ابتدا از برگهای جوان تغذیه می کنند و پس از عوض کردن پوست که مدت زیادی طول نمی کشد  وارد سن دوم می شوند و از این مرحله به بعد پای بوته های چغندرمی روند . لاروها روز را در زیر خاک پای بوته ها  درحالت استراحت و یا مشغول تغذیه از گردن ریشه (طوقه) هستند و از اوایل غروب به بعد بیرون می آیند وبه تغذیه   شدید خود از انتهای دمبرگها و طوقه ادامه می دهند.

 دوران لاروی در شرایط مساعد حدود یک ماه به طول می انجامد و دراین مدت پنج مرتبه پوست عوض می کنند تا به مرحله تکامل برسند و پس از آن در داخل خاک   تبدیل به شفیره می گردند. اولین نسل آفت که از نیمه اول اردیبهشت ماه شروع می گردد برای مزارع چغندر بسیار خطرناک و صدمه آن شدید است و همچنین نسل سوم آن در مزارع چغندربذری در شهریور ماه خسارت فوق العاده ای به محصول وارد می کند.این آفت بسته به شرایط محیطی 4-3 نسل در سال دلرد که خسارت نسل بهاره آن از همه مهمتر است.

مبارزه:

تشخیص موقع مبارزه با شب پره در مزارع چغندر بسیار آسان است زیرا در اثر تغذیه لارو از گردن ریشه بوته ها پلاسیده می گردند و صبح زود این علامت به خوبی نمایان است . چنانچه خاک این بوته ها کمی عقب زده شود لاروهای شب پره زمستانی در نزدیکی طوقه گیاه و یا کمی دورتر به حالت مارپیچ مشاهده می گردند. بعلاوه طوقه بوته های خسارت دیده سیاه شده و حفره ای در آنها دیده می شود. بنابراین از اوایل اردیبهشت ماه که موقع بروز افت می باشد باید مزارع را همه روزه بازدید کرد.

از عواملی که به مبارزه شیمیایی کمک می کنند :

شخم عمیق بعد از برداشت محصول برای از بین بردن لاروها

وجین علفهای هرز مزرعه چغندر و نابود کردن آنها در بهار

کولتیواتور زدن زراعت

دادن یخ آب زمستانه

نحوه مبارزه شیمیایی:

برای مبارزه شیمیای از طعمه پاشی استفاده می گردد.

طعمه شامل:

لیندین 25% (به صورت امولسیون یا پودر) 600تا 1000گرم

سبوس گندم (یا کنجاله تخم پنبه)           100 کیلوگرم

آب                                             50 لیتر

طرز تهیه طعمه بدین ترتیب است که ابتدا سم را در آب کاملا حل کرده و به تدریج روی سبوس می ریزند و با پارو خوب مخلوط می کنند. طعمه نباید خیلی خشک باشد که در موقع پاشیدن باد آنرا ببرد و همبنطور نباید رطوبت آن زیاد باشد که بهم چسبیده و به صورت خمیر در آید.مقدار طعمه مسموم در هکتار بسته به نوع زراعت که خطی یا کرتی باشد فرق می کند و معمولا حدود80 کیلوگرم است . موقع پخش طعمه هنگام عصر و غروب آفتاب است که لارو ها از زیر خاک بیرون می آیند و در صورت لزوم باید طعمه پاشی را 4 تا 5 روز بعد تکرار کنند.

 

كرم برگ خوار چغندر

كرم برگ خوار چغندر Spodoptera exigua

مبدا:

كرم برگ خوار چغندر قند در جنوب شرقي آسيا است و براي اولين بار در سال 1876 در شمال آمريكا كشف شد ودر زمستانهاي سخت فعاليت آن محدود ميشود.   

 سيكل زندگي:

فعاليت فصلي به طور قابل ملاحظه اي طبق آب و هوا تغيير ميكند در مكانهاي گرم مثل فلوريدا تمام مراحل سيكل زندگي ميتواند در سال اتفاق بيافتد. بنابراين به سرعت توسعه مي يابد ولي در ماههاي زمستان تكثير كاهش مي يابد.

سيكل زندگي در طي 24 روز ميتواند تكميل شود ودر5 ماه تابستان در فلوريدا تا شش نسل هم ميتواند فعاليت داشته باشد.

تخم:

تخمها به صورت دسته جمعي از 50 الي 150 عدد درهر دسته گذاشته ميشود و توليد تخم در حد نرمال بين300-600 عدد براي هر پروانه ماده است تخمها معمولا در سطح زيرين برگ و اغلب نزديك جوانه ها گذاشته ميشود .

رنگ تخمها سفيد تا مايل به سبز است و توسط يك قشر مايل به سفيد كه نماي كرك دار يا سپر مانند دارد  پوشش ميدهد و تخمها به فاصله 2-3 روز در هواي گرم تفريخ ميشوند .

لارو:

به طور نرمال 5 سن لاروي دارد و سنين بيشتر گاهي اتفاق مي افتد طول دوره هر سن لاروي تحت شرايط گرماي تابستان از 2.3- 2.2 – 1.8 -1.5 تا 3.1 به ترتيب گزارش شد ه است.

رنگ لاروها به رنگ سبز كمرنگ يا زرد در سنين 1 تا2 ودر سن 3 نوار كمرنگي ظاهر ميشود و در سن چهارم در قسمت پشت تيره تر هستند و نوار تيره جانبي گسترش مي يابد و در سن پنجم لارو در ظاهر كاملا تغيير ميكند و بدن لارو عاري از مو است.

شفيره:

شفيرگي درون خاك اتفاق مي افتد . حفره از ماسه و خاك ساخته ميشود كه به وسيله ترشح مايعات دهان به يكديگر چسبيده و ضمن خشك شدن سفت  و سخت مي شوند.

حشره بالغ:    

پروانه ها به طور متوسط اندازه گيري شده و طول بال از 25-30 ميلي متر است و بالهاي جلويي به رنگ خاكستري و قهوه اي به صورت لكه لكه مي باشد و يك خال لوبيايي شكل به رنگ سفيد نمايان است . و تخم گذاري 2 الي 3 روز بعد شروع مي شود و مدت تخم گذاري 3 الي 7 روز است و پروانه ها معمولا بعد از 9 الي 10 روز از زمان ظهرر مي ميرند .                  

گياهان ميز بان :

كرم برگخوار چغندر مانند يكسري آفات گياهان زراعي داراي دامنه وسيعي از ميزبان مي باشد و در بين گياهان زراعي حساسي مانند:مارچوبه و لوبيا وچغندر و كلم سياه و كلم پيچ وكرفس و بادمجان و گياهان زراعي مانند يونجه وپنبه و ذرت وسويا و گلرنگ و بادام زميني و در روي علفهاي هرز مانند گل ماهور و تاج خروس و خرفه مشاهده ميشود .

خسارت:

لارو از شاخه و برگ و ميوه تغذيه ميكند.لاروهاي جوان به صورت دسته جمعي تغذيه نموده طوري كه از برگ فقط شبكه آوندي باقي مي ماند (يعني تمام بافت سبز برگ را تغذيه ميكند ) و سوراخهاي نامنظم بزرگ در برگ ايجاد ميكند و خسارت زياد در مواقعي است كه كاربرد آفت كشها باعث اختلال در فعاليت دشمنان طبيعي ميگردد.

دشمنان طبيعي:

دشمنان طبيعي بسياري با اين آفت ساز گار شده اند شكارچيان تخمها و لارو هاي كوچك را مورد حمله قرار ميدهند مهمترين آنها حشره ريز با نام علمي  Orius spp. از راسته سن ها یا ناجوربالان و خانواده Anthocoridae ميباشد.

•شفيره ها هم مخصوصا توسط مورچه قرمز مورد حمله قرار ميگيرند و مرگ و مير آنها توسط ويروس هم مشاهده مي گردد.

حشره كشها:

در جنوب شرقي و غربي امريكا كاربرد مكرر حشره كشها روي شاخ و برگ گياهان باعث فراواني نسبتا زيادي از جمعيت اين آفت شده است مقاومت آفات نسبت به حشره كشها مشكل عمده در كنترل آفات است و همچنين گزارش شده است در سبزيجاتي مثل كرفس باعث طغيان ديگر آفات ميگردد.

لاروهاي كرم به تركيبات نفتي حساس هستندو تخمها توسط نفت خام نابود ميشوند و تخم و لاروهاي جوان بوسيله كاربرد هايي از روغن پنبه دانه 5% روي شاخ و برگ كنترل ميشونداما اين غلظت به تعدادي از گياهان خسارت وارد ميكند .

كنترل بيولوژيكي :

چندين عامل بيماري ثابت شده كه براي توقف فعاليت كرم مؤثر است مانند ويروس پلي هيدروزیس جدا شده از كرم برگ خوار چغندر به عنوان آفت كش زنده تحت شرايط گلخانه (جايي كه عدم فعاليت توسط اشعه ماوراي بنفش در نور خورشيد به عنوان يك شكل جدي نيست) نسبتاموثر بوده قارچها و نماتد هاي بيماري زاي حشرات به طور موفقيت آميزي لارو ها و حشرات بالغ كرم برگخوار چغندر را آلوده كردند و باعث مرگ و مير شده اند .

 

 

شکل شناسی و زیست شناسی زنبور تریکو گراما

 

 

شکل شناسی و زیست شناسی زنبور تریکو گراما 

 

 

     زنبور تریکو گراما ، حشره کوچکی است که اندازه آن حدود 3 تا 4 میلی متر و به رنگ زرد خرمایی و مایل به سیاه می باشد. جزئیات شکل ظاهری زنبور به راحتی با چشم غیر مسلح دیده نمی شود .

زنبور تریکو گراما با ایجاد سوراخ در پوسته تخم آفت در داخل آن یک تا دو عدد تخم ، قرار می دهد . بعد از 8 تا 12 روز ( در دمای 25 تا 28 درجه سانتی گراد ) زنبور از داخل تخم ، خارج می شود . هر زنبور ماده در حدود 40 تا 70 عدد تخم میزبان را پارازیت می کند . زنبور تریکو گراما برای یافتن تخم میزبان در مزرعه ، پرواز کوتاهی انجام می دهد . دامنه پرواز آنها در حدود 5 تا 50 متر است . در طبیعت هنگامی که درجه حرارت کاهش می یابد ، زنبورها در قسمتی از گیاه که در آفتاب قرار دارد ، فعالیت می کنند و بالعکس در صورت افزایش درجه حرارت محیط ، اکثرا"  زنبورها به پشت برگ رفته و در سایه تخمریزی می کنند .

 

باید توجه داشت که :

زمستان گذرانی زنبور تریکو گراما به صورت پیش شفیرگی در تخم های میزبان روی علفهای هرز صورت می گیرد .

 

 

 

 

 

 

    

تکثیر ا نبوه زنبور های تریکوگراما

 

 در تولید  انبوه زنبورهای تریکو گراما در انسکتاریوم از تخم حشره میزبان به نام بید غلات ( سیتوترو گا  ) و بید آرد ( افیستا ) در آزمایشگاه استفاده می شود . برای تکثیر زنبورهای تریکوگراما در ماه های تابستان و پاییز از کانون های طبیعی ، زنبورهای بومی جمع آوری می شوند . بدین طریق که زنبورهای بومی روی تخم میزبان اصلی و یا تخم میزبان واسط که به عنوان تله در کانون های طبیعی زنبور جایگذاری شده اند ، تخمریزی می کنند . سپس تخم پارازیت شده برای طی مراحل رشد و خروج زنبور به انسکتاریوم منتقل می شود . این زنبورها در پاییز و زمستان به صورت محدود تکثیر می شوند. در ا بتدای فصل بهار تولید انبوه شروع می شود و تا پایان سال زراعی ادامه دارد. مناسب ترین درجه حرا رت برای تکثیر زنبورهای تریکوگراما 27 – 25 درجه سانتی گراد و 80 – 70 درصد رطوبت نسبی است.  

حشره کش های ویروسی وکاربردآن درایران:

حشره کش های ویروسی وکاربردآن درایران:

درایران رضاپناه ووالریوکی تیک(1377)تولیددونوع باکولوویروس رابرروی کرم سیب وکرم اگروتیس(طوقه بر)گزارش نمودند.پورمیرزاوکمالی(1382)تولیدبهینه ویروسNPV تجارتی رادرسنین مختلف لاروبرگخوارچغندرقند           exigua

Spodopteraبررسی وگزارش نمودند که لاروسن چهارم که ازبرگ چغندر تغذیه نموده است،مناسب ترین مرحله برای تولیدویروس می باشد.ایزدیاروهمکاران (1377)تولیدآزمایشگاهی ویروس Heliothis armigera (استرین بومی مولداوی)  رابرروی کرم غوزه پنبه ارزیابی وآزمایش نمودند.جوان مقدم وهمکاران(1381) کارایی(Gemestar Lc )NPV تجارتی رابه همراه سایرمواد بیولوژیک وشاهد سم برروی کرم غوزه پنبه آزمایش وکارایی بهترآن رادرمقایسه باسم اندوسولفان با فرمولاسیون هایEC35% وg4% گزارش نمودند.

فاضلی (1368)ویروسGranulosis Virus بیدسیب زمینی رادرمقایسه باسایرآفت کش ها درمزرعه سیب زمینی روستای سه تلون استان فارس آزمایش کردوکارایی موثر این ویروس رادرکنترل بیدسیب زمینی درمزرعه نشان داد.دزیانیان ورضاپناه (1382)و (2004)تولید وبررسی باکولوویروس(گرانولویروس)کرم غده سیب زمینی رادر شرایط مزرعه وانبارمطالعه کردند وگزارش نمودند که گرانولوویروس بید سیب زمینی به عنوان عامل بیولوژیک طبیعی موثر در کنترل آفت بید سیب زمینی در انبارارزیابی گردید.همچنین دزیانیان (1380)ضمن وارد نمودن جدایه ویروس از CIP،برای اولین بار درایران حشره کش بیولوژیک باکولوویروس کرم غده بید سیب زمینی رابا فرمولاسیون پودری تولیدوبه ثبترسانید.گرانولوویروس بید سیب زمینی ویروس دانه ای شکل ازخانواده باکولوویریده می باشدودارای یک رشته  DNAبه هم چسبیده است ودرون کپسول وپوشش پروتئینی قرار دارد.این عامل بیماری زا از طریق گوارشی وارد بدن میزبان(لاروآفت)شده،در نهایت موجب مرگ آن می گردد.بیدسیب زمینی یاکرم غده سیب زمینی به عنوان مهم ترین آفت سیب زمینی کشورمحسوب می شود.لارو این آفت باتغذیه ازبرگ،ساقه وعمدتا غده درمزرعه وانبارموجب واردخسارت به محصول می گردد.باکولوویروس کرم غده سیب زمینی(گرانولوویروسGV)موجب ایجادبیماری ومرگ لاروآفت می گردد. رید(1969)برای اولین باراین ویروس را از لاروهای بید سیب زمینی دراسترالیاجدا نمود.این ویروس به طور طبیعی در لاروهای آفت درون غده سیب زمینی قابل مشاهده می باشد.کاربرد این ویروس درمدیریت تلفیقی آفت بید سیب زمینی توسط سازمان خواربار جهانی( fao) سازمان بهداشت جهانی (who) و موسسه ویروس شناسی oxford توصیه شده است.استفاده از باکولوویروس کرم غده سیب زمینی یکی از شاخص ترین توصیه های مرکز بین المللی سیب زمینی (cip)

می باشد.لارو آفت پس از آلوده شدن به ویروس به مرور تغییر رنگ داده ،به شکل صورتی تا کرم که در قسمت شکم پرتغالی رنگ می باشد دیده می شود معمولا پس

از 2تا3روز فعالیتحیاتی لاروکاهش می یابد وحداکثر پس از یک تا دو هفته موجب مرگ لارو میگردد.لاروهای مرده پس از یک ماه به مرور به رنگ قهوه ای ودر نهایت سیاه می شوند .گرانولوویروس (gv)بید سیب زمینی همانند سایر ویروس ها لازم است در سلول زنده تکثیر یابند بنابر این لارو آفت به عنوان محیط کشت اختصاصی استفاده می گردد به همین لحاظ به منظور تکثیر ویروس ،غده های سیب زمینی سالم وعاری از آلودگی را با سوسپانسیون ویروس آلوده نموده،در معرض لاروهای سن اول یا تخم پروانه آفت قرار می دهیم .ذرات ویروس بر اثر تغذیه لارو آفت از غده سیب زمینی وارد بدن لارو شده ،در محیط قلیایی معده حشره پوشش پروتئینی خود را از دست داده،در هسته سلول های جدار معده تکثیر می یابند . پس

از 15تا20روز بدن لارومملو از ویروس می گردد. در این مرحله لارو از رنگ سبز روشن وخاکستری به صورتی تا کرم تغییر رنگ داده ،در این مرحله آماده جمع آوری وبرداشت وخالص سازی ویروس از سایر اندام های لاروی ومواد اضافی می باشد .سوسپانسیوس خالص ویروس آلوده سازی های بعد در فریزر 20

درجه زیر صفر نگهداری می گردد. در ایران بررسی های مولکولی بر روی برخی جدایه های داخلی و وارداتی باکولوویروس در دست انجام می باشد.

فرصت ها،چالش هاو محدودیت های کاربردو توسعه حشره کش های ویروسی:

ویروس های بیماری زایحشرات از جمله عوامل طبیعی وبی خطر برای محیط زیست وموثر در کنترل آفات به شمار می روند .جدا سازی ،شناسایی،تکثیروتولید

این عوامل اهمیت زیادی دارد .با توجه به اینکه تکثیر ویروس ها بیاز به محیط های

کشت اختصاصی از جمله چالش های تولید و تکثیر ویروس های پاتوژن حشرات به

شمار می رودئ. در حال حاضر اکثر کشورهای استفاده کننده از حشره کش های ویروسی از لارو میزبان پاتوژن جهت تکثیر ویروس استفاده می نمایند .تحقیقات در

خصوص کشت سلولی ویروس های مذکور در کشورهای پیشرفته آغاز گردیده است

مقرون به صرفه بودن تولید از جمله فاکتورهای موثر در تولید ویروس های حشرات محسوب می شود.تولید ویروس هایی مه امکان پرورش لارو میزبان به سادگی امکان پذیر است کاملا اقتصادی ومقرون به صرفه است.با توجه به دارا بودن تکنولوژی کشت سلولی در ایران امکان تولید وارزیابی اقتصادی،تولید ویروس های بیماری زا حشرات فراهم می باشد.یکی دیگر از محدودیت های کاربرد حشره کش های ویروسی سرعت تکثیر ویروس میزبان می باشد.کشورهای پیشرفته با استفاده از تکنیک مهندسی ژنتیک سرعت تاثیر ویروس را افزایش داده اند .از دیگر محدودیت های استفاده از حشره کش های ویروسی درطبیعت،حساسیت ویروس ها به نور ماورای بنفش(uv) است.در حال حاضر علی رغم استفاده از مواد محافظ uv در فرمولاسیون حشره کش های ویروسی ،ماندگاری ویروس در مقابل نور خورشید کوتاه می باشد.     

  منبع :کاربرد  و توسعه حشره کش های ویروسی- احمد دزیانیان- مجله نهاده- - شماره 36  ص 4

طبقه بندی ویروس های بیماری زای حشرات ونحوه تاثیرآنها:

طبقه بندی ویروس های بیماری زای حشرات ونحوه تاثیرآنها:

 ویروس های حشرات متعلق به خانوادهای متعددی می باشند که مهم ترین آنها خانواده ی باکولوویروس(Baculoviridae)است که بیشترین گزارش ها ازایجادبیماری در حشرات را به خود اختصاص داده است.باکولوویروس ها به سه گروه(NPVs)(نوکلئوپلی هیدروویروس)ویروس های چند وجهی هسته ای،(GVs)(گرانولوویروس ها)ویروس های دانه ای وویروس های بدون پوشش تقسیم        می شوند2گروه  NPV,G درایجاد بیماری زایی در بند پایان از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشند.باکولویروس هادرگروه ویروس های دارای پوشش پروتئینی (Occlusion Bodies)وژنومDNA (ds )می باشند.این ویروس هاتوسط میکروسکوپ نوری که به فازکنتر مجهز است قابل رویت می باشد.ویروس های بیماری زای حشرات از طریق گوارش وارد معده حشره شده وپس از تخریب بافت های چربی وسایر بافت های داخلی موجب مرگ میزبان خود می گردند.علایم بیماری ویروسی در لاروپروانه ها  به صورت رنگ پریدگی ونسبتاسفیدوشیری شدن رنگ بدن لارو می باشد.لارو مرده بی حال،نرم وشل شده وگاهی از شاخه برگ درختان آویزان می شوند.در این مرحله بدن لارو محتئی مقدار زیادی ذرات ویروس می باشد.باکولوویروس ها باکولوویروس هاتقریبادر تمام محیط ها (دریا،خشکی،جنگل... . ) حضور دارندوآلوده کننده بند پایانی هستندکه دراکوسیستم هایآبی وخشکی زندگی میکنند. این عوامل در خارج از بدن میزبان در داخل پوشش مخصوص(نوکلئوکپسیدی) وپوشش پروتئینی قابلیت ماندگاری زیادی دارند،لکن تشعشعات خورشیدی به ماندگاری آنها آسیب شدیدی وارد می کند (هانتر فوجیتاوهمکاران 1998 ).

حشره کش های ویروسی:

در حال حاضربیش از 50 نوع حشره کش ویروسی در دنیا به ثبت رسیده وبه شکل تجاری عرضه می گردد.در کشورهای اتحادیه اروپا 19 حشره کش ویروسی آزمایش شده است و10 نوع حشره کش ویروسی به صورت تجاری تحت نام های

Granupon  Madex،Agrovir،Capex  از گروه GvوSpodoptrin_

Spod_x،Virox،Monisarmiovirus          Carpovirusine .  Mamestrin

از گروه NPV عرضه گردیده است. درکشورهای اروپای شرقی وتازه استقلال یافته وروسیه،14 نوع حشره کش ویروسی بررسی وثبت و10 نوع از آنها به شکل تجاری عرضه شده است. درشبه قاره هندباکولوویروس هادر33 نوع لاروازپروانه سانان جداگردیده است.بیشترین تمرکزمطالعات ارزیابی وکاربردباکولوویروس درشبه قاره هندبرروی آفات Helicovera armigera  (برروی محصولات پنبه،گوجه فرنگی،آفتابگردان،لوبییای سودانی)،Spodoptera litura  (برروی تنباکو،پنبه،موزوگل کلم)،Amsacta albistriga (برروی بادام زمینی)،Mytimna separate (برروی سورگوم)بوده است.درپاکستان جدایهA.segetumGV Agrotis ipsilon برروی تنباکوطی طرح مشترکی بادانمارک موردارزیابی قرارگرفت.درکشورهای آسیای جنوب شرقی به علت شرایط مساعدآب وهوایی وکشت وسیع ومتراکم محصولات میوه ای وفیبری،موجب تنوع آفات وخصوصا دردهه 1980سبب مصرف بی رویه سموم گردیده است.این موضوع موجب فشار مضاعف برای جایگزینی روش های مدیریت تلفیقی درقالبIPM گردیده است. استفاده ازباکولوویروس هابه عنوان یکی ازبرنامه هایIPM مورد توجه قرار گرفته است.در تایلند پیشرفت های قابل ملا حظه ای بر روی S.exiguaNPV ،

Helicovera armigera NPV انجام گرفته است.در مالزی نیز جدایه LITURANPV بر روی آکاسیا گزارشده گردیده است . در کشور چین در دهه 1960 جدایه PIERIS RAPA GV  گزارش و سپس تولید و ارزیابی گردیده است . تا کنون سه جدایه GV و10 جدایه NPV در چین بر روی آفات درختان میوه و گیاهان زراعی گزارش و مورد ارزیابی قرار  گرفته است .مطالعت  بیماری شناسی کرم ابریشم از سالیان دور در کشور ژاپن مورد توجه بوده است . در این کشور 5 نوع NPV بر روی آفات و2نوع جدایه ویروس GVاز  Adoxophys sp  homona magnanima آفات چای نیز گزارش و ارزیابی شده است در ژاپن یک حشره کش ویروسی از گروه cpv بر روی  d.spectabilis به ثبت رسیده است .بیشترین مطالعات انجام شده در مصر بر روی جدایه باکولو ویروس لارو برگخوار پنبه بوده است.ضمن اینکه gv کرم ،50 جدایه باکولو ویروس ، 6 انتوموپوکس ویروس و10 ایزومتیک ویروس کوچک گزارش وازریابی گردید .در کانادا 3نوع در ایالات متحده 7نوع حشره کش ویروسی به ثبت رسیده است که از این تعداد 8نوع از گروه npv و دو نوع از نوع gv می باشند.دربرزیل کنترل کرم برگخوارذرت ولوبیاتوسط NPV موردتوجه قرارگرفته وبه وبه کشورهای همجوارنیزتعمیم وصادرشده است.درپرGV         phthorimae operculella جداسازی وبرعلیه کرم غده سیب زمینی مورداستفاده قرارگرفته وبه سایرکشورهای همجوار(آمریکای جنوبی)نیزصادرگردیده است.

کاربردوتوسعه حشره کش های ویروسی

کاربردوتوسعه حشره کش های ویروسی

مقدمه :

از میان تمامی ویروس هایی که توست بشرشناسایی شده اند،باکولوویروس هابیشترین فایده راداشته اند.خانواده باکولوویروس ها(Baculoviridae)به علت اینکه درایجاد بیماری زایی در حشرات فوق العاده اختصاصی هستنداهمیت خاصی دارند.مبارزه باآفات نباتی ازدیرباز یکی ازدغدغه های مهم تولیدکنندگان محصولات کشاورزی بوده است.در دهه های گذشته کنترل شیمیایی با آفت کش ها همواره به عنوان موثرترین روش مبارزهمورد توجه بوده است واین درحالی است که به مرور اثرات مخرب زیست محیطی،اخلاق در تعادل طبیعی،نابودی دشمنان طبیعی ودر نهایت مقاوم شدن آفات به سموم شیمیایی موجب گردیدکه سایرروش های کنترل آفات از جمله بیولوژیک مورد توجه جدی قرار گیرد.امروزه استفاده از میکروارگانسیم های مفید نظیرباکتری ها،قارچ هاوویروس هاکه موجب بیماری در حشرات شده وتحت نام حشره کش های میکروبی طبقه بندی شده اند به مرور جایگاه خودرابه عنوان یکی از ابزارهای موثردر کنترل بیولوژیک حشرات پیدا نموده اند.حشرهکش های میکروبی شامل حشره کش های قارچی،باکتریایی وویروسی می باشند که به اشکال مختلف تجاری به صورت پودری ( (wpومایع به بازار عرضه میشوند.استفاده ازآفت کش های بیولوژیکی در جهان تنها 1درصداز سهم مصرف را در مقایسه با سایرآفت کش ها دارد (پاول ورودس1994).تا کنون در بیش از 500گونه از آفات،بیماری های ویروسی گزارش و توصیف شده است(لویس ومیلر1997).کولو ویروس های بیماری زا در حشرات برای انسان ودام کاملابی خطرمی باشندوهیچ گونه گزارشی مبنی برایجاد بیماری بر روی انسان دام وحتی پرندگان که ازلاروهای آلوده تغذیه نموده اند ،ارائه نشده است.

تاریخچه مختصرازباکولوویروس هاباکولوویروس ها:

 

تارخچه باکولوویروس ها درادبیات چین باستان درمورد توصیف مراحل پرورش کرم ابریشم وبیمارهای آن دیده شده است.درغرب اولین نوشته ها درموردباکولوویروس،با توصیف بیماری ویروسی کرم ابریشم در قرن 16 میلادی توسط اسقف ماکروویدا شاعرایتالیایی به لاتین نگاشته شده است.در قرن 19 کریستال های پلی هیدرال توسط میکروسکوپ در مایع خون حشرات مرده مشاهده گردید(بنز1986 ).طی سال های1950 تا1975 از باکولوویروس ها باکولوویروس ها به عنوان مواد موثرکنترل کننده حشرات توسط استینهاوس وشاگردانش دفاع می شد(استینهاوس1963 )در نیمه اول قرن بیستم در تحقیقی نقش ذرات ویروس موجوددرکریستال های پلی هیدرالباکولوویروس ها در کنترل آفات نباتی محرز گردید.درطی همین دوره گرانولوویروس ها GV نیزشرح داده شدند.اولین حشره کش ویروسی درسال 1973 ازآمریکابانام تجارتی Elcar توسطSandoz به ثبت رسید.ازسال1970 تا1985 پیشرفت های زیادی درزمینه بیماری شناسی وژنتیک باکولوویروس ها  باکولویروس ها به انجام رسید.دردهه1990 علاوه بربرسی های مولکولی برروی جدایه های باکولوویروس،استفاده از باکولوویروس هاباکولوویروس هابه عنوان ناقلین ژن هادرمهندسی ژنتیک وبیوتکنولوژی نیزکاربردداردواخیرا پیشنهادشده است که ازباکولوویروس ها دردرمان ژنتیکی انسان هانیزاستفاده گردد.هرچنددراین رابطه فعلا"عدم قطعیت وجودندارد.

منابع ارشد حشره شناسی کشاورزی تقدیم به دوست بزرگوارم مهندس حسن راه چمندی

۱- آفات گیاهان زراعی     دکتر محمد خانجانی

2- آفات گیاهان سبزی و صیفی دکتر محمد خانجانی

۳-آفات درختان میوه  دکتر مرتضی اسماعیلی

۴- آفات گیاهان صیفی و زینتی دکتر کاظم زاهدی

۵-حشره شناسی دکتر محمود شجاعی جلد ۱(فیزیولژی و مرفولژی)

۶- حشره شناسی دکتر مرتضی اسماعیلی و همکاران

۷- سم شناسی دکتر رخشانی

۸- سم شناسی دکتر خانجانی

جزوات:

۱- جانور شناسی دکتر نوری اردبیل

۲- جانور شناسی دکتر شجاعی تهران

۳- رده بندی حشرات دکتر عبادی اصفهان

۴- اصول مبارزه دکتر رسولیان تهران

۵- جزوه سم شناسی             تهران

با تشکر از دوست عزیزم مهندس حسین پرویزی که من را در جمع آوری مطالب یاری داد.

مگس جوانه سویا ‏Delia antique Meigen ‎

مگس جوانه سویا Delia  antique  Meigen                                        

این آفت ، بسیار پلی فاژ بوده و پراکنش بسیار وسیعی دارد و در تمام مناطق ایران انتشار دارد.

مناطق انتشار

این مگس در ایران تا کنون از استانهای خوزستان ، گیلان، گلستان ، مازندران، اصفهان، اطراف تهران و همدان گزارش شده و به احتمال زیاد در دیگر مناطق کشور نیز شیوع دارد.

شکل شناسی :

حشره کامل :

رنگ عمومی آن خاکستری متمایل به زرد و دارای 5 نوار تیره روی قفسه سینه است. پاهای مگس جوانه درازتر از مگس خانگی بوده و رنگ پا و شاخک آن سیاه است. بال های متمایل به زرد بوده و به علاوه پاهای عقبی دارای یک ردیف موی کوتاه و موازی در قسمت داخلی می باشند. پیشانی در حشره نر باریک ولی در ماده نسبتا" پهن و قرمز رنگ است.

تخم :

تخم های حشره سفید رنگ ، به طول 5/1 و قطر 5/0 میلیمتر، به شکل خمیده که یک طرف آن نسبتا" پهن است. همچنین، در سطح تخم 12 شیار طولی وجود دارد.

لارو:

لارو مگس سفید رنگ و بدون پا بوده و اندازه آن وقتی به لارو سن آخر می رسد 8 میلیمتر می شود. حلقه های سر و سینه لارو باریکتر از حلقه های شکمی آن است و در انتهای بدن نیز دندانه هایی وجود دارد که در وسط آنها دو لکه سیاه رنگ دیده   می شود.

شفیره :

شفیره به رنگ قهوه ای روشن تا قهوه ای تیره، شلجمی شکل و به طول 7 میلیمتر و به قطر 5/2 میلیمتر است.

خسارت :

مهمترین مرحله خسارتی این آفت مربوط به لاروهای نسل اول می باشد . این حشره سویا، پیاز،سیر، تره فرنگی و لوبیا را مورد حمله قرار می دهد. طرز تغذیه و خسارت مگس بدین ترتیب است که لارو آن در خاک به جوانه های در حال رشد حمله می کند و در آنها کانال هایی در ساقه و قسمت های نرم گیاه ایجاد می کند؛ در نتیجه گیاه ضعیف شده و برگها پژمرده می شوند و از بین می رود.                

زیست شناسی :

این حشره زمستان را به صورت شفیره در خاک می گذراند. در اردیبهشت ماه حشرات کامل ظاهر شده و به خصوص در روزهای آفتابی و گرم شروع به تغذیه از نکتار انواع گل ها می کنند. حشره ماده پس از جفتگیری تخم های خود را به طور انفرادی و یا در دسته های کوچک 15-20 تایی داخل خاک اطراف طوقه، برگ و یا بذر گیاهان میزبان قرارمی دهد. دوره زندگی حشرات کامل بستگی به وجود غذا ، میزان رطوبت و حرارت دارد و معمولا" کمتر از 2 ماه است؛ ولی عموما" 30 روز می باشد. لاروهای جوان به محض خروج از پوسته تخم به داخل بافت گیاه نفوذ کرده و شروع به تغذیه می کند.وقتی لاروها ی کامل از میزبان خارج شدند در عمق 5-10 سانتیمتری خاک تبدیل به شفیره می گردند. ولی بستگی زیادی به درجه حرارت دارد.

روش های کنترل :

بهترین راه برای کنترل این آفت این است که مزرعه سوژا کمی دیرتر کاشته شود.

مگس خزانه برنج

مگس خزانه برنجEphydar  afghanica  Dahl                                    

   مگس Ephydra  afghanica در گروه ریپاریا قرار دارد . این حشره به مگس های آب شور معروف است چون اغلب در سواحل باتلاقهای شور و قلیایی و اطراف چشمه های آب گرم و آب معدنی بطور فراوان یافت می شود. این حشره در حال حاضر در مزارع برنج استان های فارس و اصفهان وجود دارد.

شکل شناسی :

حشره کامل :

حشره کامل مگس متوسطی است به طول 4 میلیمتر ، سر عریض ، چشم های مرکب کوچک و به رنگ قهوه ای تیره و روی بدن را گرد خاکستری رنگ پوشانده است، وسط پیشانی برّاق و معمولا" دارای یک جفت موی زبر صلیب مانند در نزدیکی لبه کناری است. موی شاخک کرکدار و بند سوم فاقد موی طویل بیرونی می باشد. سپرچه در امتداد محور میانی به رنگ آبی متمایل به سبز متالیک برّاق است. پاها بجز در قسمت پیش ران پاهای میانی و عقبی که خاکستری است بقیه زرد رنگ می باشند . پنجه ها بطرف مفصل هر بند تیره رنگ می شود و پنجه انتهای مجهز به یک جفت ناخن دراز ، مستقیم و فاقد بالشتک بین ناخن ها است. رگبالها زرد رنگ ، شکم قهوه ای و خاکستری و پنجمین حلقه پشتی شکم در نرها 5/2 برابر حلقه چهارم است و گوشه جلویی زیری آن تشکیل برآمدگی اسکلروتینی را می دهد. در نرها لبه ثانویه بسیار کشیده ، استوانه ای و نسبتا" مضرس است.

تخم ها :

تخمها بیضوی ، سطح آن مشبک و تقریبا" یک میلیمتر طول دارد.

لارو:

لاروها تقریبا" استوانه ای سر و بند اول قفسه سینه قابل جمع شدن در یکدیگر بوده ، قفسه سینه باریک شده و قسمت انتهایی بدن بعد از سوراخ مخرجی نیز به یک لوله یا غلاف هوایی استوانه ای یا سیفون منتهی می شود که در انتها دو شاخه شده و در نوک آنها در اطراف حفره مرکزی تارهای داخل شونده تنفسی قرار دارد. در این قسمت چهارم موی پره دار نیز وجود دارد. پاهای شکمی به تعداد هشت جفت و در سطح هر کدام 2-3 ردیف قلاب و هر ردیف از 4 تا 5 قلاب تشکیل شده است. آخرین جفت پاهای شکمی کلفت تر و قلاب های روی آنها مقابل قلاب های بند قبلی قرار گرفته است.

شفیره :

شفیره ها ، قهوه ای رنگ و صفحه پشتی قفسه سینه دارای لبه مشخصی است که در موقع خروج شفیره شکاف برداشته و باز می شود . قسمت دم کم و بیش کو تاهتر و ضخیم تر از این قسمت می باشد ، دو جفت قلاب شکمی انتهایی سبب آویزان و ثابت شدن شفیره ها به ریشه برنج می شود.

زیست شناسی :

این حشره زمستان را به صورت تخم های مقاوم به خشکی در داخل خاک مزارع برنج به سر می برد. زمان ظهور حشرات کامل هر نسل به ترتیب اوایل خرداد، اواخر خرداد، اواخر تیر ماه و اواسط مرداد ماه می باشد و با توجه به زمان نشاءکاری 1 تا 2 نسل از زندگی حشره در خزانه و بقیه در زمین اصلی طی می شود. لاروها با استفاده از پاهای شکمی به توده ریشه برنج و حتی توده جلبکها چسبیده و از آنها تغذیه می کنند. دوره زندگی از تخم تا ظهور حشرات کامل 16-19 روز طول می کشد که این دوره با تغییرات جمعیت حشرات کامل در مزرعه تقریبا" مطابقت دارد. دوره زندگی هر نسل 20تا 30 روز طول می کشد .

کنترل :

استفاده از زنبور پارازیتوئید از خانواده Pteromalidae بنام Urolepis  sp. می باشد.    

 

کنه تارتن دو لکه ای

نه تارتن دو لکه ای                                      Tetranychus   urticae  Koch    این آفت انتشار جهانی دارد و یکی از چند خوارترین آفات شناخته شده محصولات کشاورزی دنیا      می باشد. به طوری که بیش از 1000 گونه میزبان در یکصد خانواده گیاهی دارد. این آفت علاوه بر عرصه های کشاورزی ، در عرصه های جنگلی و مرتعی نیز یکی از مهمترین عوامل خسارتزا می باشد. در گذشته گونه غالب را Tetranychus  turkestani (U.&N.) می دانستند ولی در بررسی های صورت گرفته روی نمونه های جمع آوری شده از مناطق مختلف پنبه کاری کشور گرگان، گنبد،اشتهارد،ورامینو دشت مغان، مشخص شد که هویت علمی کنه تارتن دولکه ای موجود در مناطق پنبه کاری کشورT.urticae است.

شکل شناسی :

افراد ماده درشت تر از افراد نر می باشند انتهای بدن در افراد نر دوکی شکل و رنگ بدن آنها فصلی است، به طوری که در بهار و تابستان ، سبز متمایل به زرد با دو لکه پشتی جانبی تیره می باشد. و دراواخر پاییز و زمستان بدلیل بیرون فرستادن مواد داخل روده ها به رنگ قرمز است. شکل بدن در مرحله لاروی تقریبا" کروی است، لاروها دارای سه جفت پا ، ولی تمام مراحل پورگی و بالغ دارای چهارجفت پا هستند. اشکال نر و ماده از استراحت دوم به بعد قابل تشخیص می باشند . مهمترین صفت برای تعیین هویت علمی این گونه ، شکل قسمت خارجی دستگاه تناسلی نر است. یکی از برجسته ترین علامت فعالیت این آفت وجود تارهای ابریشمی در پشت برگ گیاهان میزبان می باشد.

زیست شناسی :

این آفت زمستان را به صورت افراد ماده و بالغ جفتگیری کرده در لابلای بقایای گیاهی، زیر کلوخه ها ، روی گیاهان همیشه سبز و علف های هرز حاشیه مزرعه سپری می کند . وقتی شرایط آب وهوایی مساعد می شود، پناهگاه های زمستانه را ترک کرده و روی علف های هرز داخل و حاشیه مزرعه مستقر می شود و 1-2 نسل اول را روی آنها ایجاد می نماید . بعد از استقرار بوته های پنبه در مزرعه روی آنها انتقال یافته و تا اواسط پاییز 7-8 نسل را در روی بوته های پنبه تولید می کند. طول روز یکی از فاکتورهای موثر در شروع دیاپوز می باشد. در پاییز بعد از اینکه دوره روشنایی به کمتر از 10 ساعت برسد، به دیاپوز می رود . وجود تداخل نسل در این آفت امری کاملا" طبیعی است و به همین دلیل در پشت برگ ها مراحل مختلف زیستی آفت شامل تخم،لارو،پروتونیمف(پوره سن یک)،دئوتونیمف(پوره سن دو) و بالغ به طور همزمان مشاهده می شود. در بین مراحل مختلف زیستی آفت سه مرحله استراحت اتفاق می افتد. رشد این افت اغلب در پشت برگ های پنبه و تغذیه آن از شیره سلولی می باشد. این آفن در هر دقیقه 18 سلول را از بین می برد. حداکثر خسارت در اواخر مرداد و اواسط شهریور دیده می شود. خسارت ابتدا به صورت برنزه شدن برگ ها و سپس قهوه ای و خشک شدن آنها ظاهر می شود البته این وضعیت زمانی اتفاق می افتد که تراکم آفت بالا باشد.

روش های کنترل   

 الف : بیولوژیکی     

کنه تارتن دو لکه ای ، دشمنان طبیعی متعددی در مناطق پنبه کاری دارد که در بین آنها ، Stehorus  gilvifrons، Orius  minotum وAnystis  baccarum  از انبوهی بالایی برخوردار هستند .

ب : شیمیایی

در صورت بالا بودن جمعیت می توان از سمومی نظیر فن پایروکسیمیت برای کنترل این آفت استفاده نمود.

 

       تخم   1  

 

 

 

 

 

حشره بالغ 8

 

 استراحت سوم  7

 

   پوره سن

    دو  6   

 

 استراحت دوم

          5   

 

    پوره سن        یک  4

 

استراحت اول  

3

 

لارو 2

 

سیکل زندگی کنه           تارتن                   دو لکه ای

کرم ساقه خوار نواری برنج

کرم ساقه خوار نواری برنج Chilo suppressalis  Walker

این آفت در ایران اولین بار توسط ابرت از برنج کاری های روستای سرخانی شهسوار ، جمع آوری و گزارش کرده اند و در حال حاضر در تمام مناطق برنج کاری استان های گیلان ، مازندران و گلستان انتشار دارد .

شکل شناسی

حشره کامل :

رنگ عمومی بدن ، زرد و گاهی متمایل به قهوه ای روشن است. در بال های جلویی حشرات کامل ، چند لکه نقره ای رنگ و در حاشیه انتهای هر بال 5 لکه قهوه ای وجود دارد. بالهای زیرین به رنگ زرد متمایل به سفید و اطراف بال ها مجهز به ریشک می باشد.

تخم :

تخم ها ابتدا به رنگ سفید متمایل به کرم بوده و در موقع باز شدن به رنگ خاکستری در می آیند.

لارو:

رنگ کپسول سر آنها ، زرد روشن و نسبتا" متمایل به قهوه ای است. در سطح پشتی بدن ، 5 نوار طولی به رنگ ارغوانی روشن کشیده شده است  که سه نوار آن در وسط و دو نوار دیگر در طرفین قرار دارد نوار وسطی –پشتی باریک می باشد .

شفیره :

شفیره به رنگ قهوه ای روشن است . محل تشکیل آن در بهار و تابستان ، داخل ساقه های باقی مانده برنج در مزرعه می باشد .

خسارت :

لارو آفت به ساقه برنج حمله می کند. علائم خسارت در گیاه میزبان به دو صورت ظاهر می شود . اگر گیاه جوان مورد حمله قرار گیرد ، برگ میانی ( جوانه مرکزی ) زرد شده و کم کم خشک می شود. این خسارت معمولا" توسط نسل اول آفت در مرحله رویشی برنج ایجاد می شود. در این مرحله ، عکس العمل گیاه میزبان ، بصورت تولید ساقه های جانبی ظاهر می شود و بدین وسیله بوته های آسیب دیده ، تا حدودی خسارت وارده را جبران می کنند. اما اگر حمله آفت مصادف با ظهور خوشه ها و گل کردن بوته ها باشد، گیاه نمی تواند خسارت وارده را جبران نماید بنابراین ، دانه ای در خوشه تشکیل نمی شود و سبب سفید شدن خوشه ها می گردد. اگر آلودگی در شروع تشکیل دانه ها صورت گیرد سبب لاغری و شکننده شدن آنها می شود. ساقه های آلوده بسیار ضعیف و شکننده بوده به طوری که در اثر نسیم شکسته شده و باعث خراب شدن و انهدام ساقه های مجاور می گردند. اگر مبارزه با نسل اول به خوبی انجام نگیرد و حمله آفت در مرحله گل کردن برنج صورت گیرد ، در آن صورت یا دانه اصلا" تشکیل نمی شود و یا اینکه خوشه های برنج سفید رنگ ، لاغر، سبک و بسیار شکننده مانده و در موقع خرمن کوبی ، برنج ها خرد شده و از نظر قیمت و بازار پسندی ، بسیار تنزل پیدا می کنند. در موقع برداشت نیز ساقه های آلوده به کرم ساقه خوار با وزش باد شکسته و روی زمین می افتند . این ساقه ها دارای سوراخ های ریز زیادی هستند که در داخل آنها لاروهای زیادی دیده می شود .

زیست شناسی

این آفت زمستان را به صورت لارو کامل در داخل پوشال های باقیمانده محصول بعد از برداشت و علف های هرز میزبان واسط موجود در مرزهای برنج حاشیه مزارع و نهرهای آبیاری شامل سوروف و اویارسلام سپری می کند. کرم ساقه خوار از لحاظ دامنه میزبانی چند خوار بوده و در مزارع برنج در دوره رشد برنج (خزانه و زمین اصلی ) ، روی بوته ها تخمریزی کرده و سیکل زندگی و نسل های خود را در روی میزبان اصلی تکمیل می نماید و پس از برداشت برنج ، لاروها به روی علف های هرز موجود در اطراف مزرعه مهاجرت می نمایند. و در اواخر فروردین ماه بتدریج شفیره ها تبدیل به حشرات بالغ می شوند که پروانه های نر و ماده 24 ساعت پس از ظهور ، جفت گیری کرده و افراد ماده تخمهای خود را در دستجات 3-27 عددی روی ساقه ، سطح زیرین و یا رویی برگهای فوقانی برنج قرار می دهند. تخم های خود را بیشتر در برگ های پایینی و یا جایی از ساقه که مجاور برگ باشد قرار می دهند. حشرات ماده پس از تخمگذاری ، روی تخم ها را با ماده قهوه ای رنگی می پوشانند. لاروهای حاصله ابتدا از قسمت سبز برگ ها تغذیه می کنند. این آفت در سن 1 و 2 لاروی برگخوار است و از سن 3 وارد غلاف برگ مورد حمله شده و از همانجا ساقه را سوراخ کرده و به داخل ساقه نفوذ می کند و با تغذیه از داخل ساقه ها باعث قطع آوندها، زردی و پژمردگی و خشک شدن برگ ها می شود. لاروهای سن آخر قبل از اینکه به شفیره تبدیل شوند قسمتی از ساقه برنج را به طرز ظریفی نازک می کنند تا پروانه ها بتوانند به راحتی از آنجا خارج شوند. خروج حشرات کامل مصادف با سبز شدن نشاء ها در خزانه است.

روش های کنترل

الف : کنترل زراعی

1.    جمع آوری برگ های آلوده در هنگام نشاء

2.    اجرای کشت گیاه دیگر بعد از برداشت برنج

3.    کف بر کردن محصول

4.    جلوگیر از انتقال آفت به انبار

5.    آب تخت نمودن مزرعه بلافاصله بعداز شخم

6.    کندن و سوزاندن علف های هرز حاشیه مزارع

7.    استفاده از ارقام زودرس یا تهیه خزانه زیر پلاستیک

8.    اسنفاده از ارقام مقاوم

ب : شکار پروانه ها با تله نوری

ج : کنترل فرمونی

د : کنترل شیمیایی

استفاده از دیازینون 10% و 5% ، پادان 4% و فورادان گرانول 3% طبق فرمول های زیر برای کنترل شیمیایی این آفت قابل توصیه است.                    

_ اولین گرانول پاشی 21 روز بعد از نشاء و دو نوبت بعدی به فاصله 3 هفته تکرار می شود.

سموم	نوبت اول	نوبت دوم	نوبت سوم
دیازینون5%	30 کیلو در هکتار	40 کیلو در هکتار	40 کیلو در هکتار
دیازینو 10%	15 کیلو در هکتار	20کیلو در هکتار	20 کیلو در هکتار
فورادان 3%(گرانول)	15 کیلو در هکتار	20 کیلو در هکتار	20 کیلو در هکتار
پادان 4%(گرانول)	30 کیلو در هکتار	35 کیلو در هکتار	35 کیلو در هکتار

 

 

 

 

 

 

مبارزه بیولوژیکی :

   1. زنبور پارازیتوئیدApanteles   sp.  از خانواده Braconidae

   2. گونه های متعددی از جنس Trichogramma  sp. از قبیل T.brassicae، Trichogramma  japonica پارازیتوئید تخم آفت می باشند. زنبور پارازیتوئید T. maidis  را در زمانهای مختلف رها سازی نمودند و نتیجه گرفتند، رها سازی این زنبور مصادف با ظهور نسل دوم کرم ساقه خوار برنج ، کار سازتر از نسل اول بوده و به خوبی می تواند جمعیت آفت را تحت کنترل در آورد.                                                                                                                              3. سوسک های خانواده Staphylinidae شکارگر تخم پروانه ها هستند.                                     4. پوره ها و حشرات کامل سن شکارچی Andrallus   spinidens از لاروها تغذیه می کنند.

 عوامل تغییر دهنده جمعیت آفت

1.    دیر کشت نمودن مزرعه

2.     بقایای گیاهی

3.     قطع بوته ها از بالاتر از 7 سانتیمتری

4.     ارقام با سیلیس پایین

5.     برنج هایی که برگ و ساقه طویل دارند ، به تغذیه و خسارت آفت حساستر   می باشند. بنابراین، وضعیت گیاه در تغذیه آفت بسیار تعیین کننده است .

6.     مصرف بیش از اندازه کودهای شیمیایی .

                                                                                 

کرم قوزه پنبه

کرم قوزه پنبه Heliothis   obsolete F.

گونه ای است پلی فاژ و همه جایی ، که در ایران در اکثر نقاط پنبه کاری کشور نظیر گرگان ، گنبد ، دشت مغان ، کرمان و فارس انتشار دارد. لاروهای این آفت با تغذیه از پنبه ، توتون ، گوجه فرنگی ، آفتابگردان ، ذرت ، سوژا ، کنجد و نخود ایجاد خسارت می کنند .

شکل شناسی

حشره کامل :

حشره کامل پروانه ای که رنگ بدن بسیار متغیر است ولی عمدتا" خاکستری یا سبز روشن  می باشد . معمولا" بال های جلویی به رنگ قهوه ای روشن بوده و دارای یک لکه لوبیایی و یک لکه گرد تیره هستند علاوه بر این ، بال های جلویی دارای یک نقطه سیاه رنگ بوده و در حاشیه خارجی آنها یک نوار عرضی مضرّس وجود دارد. بالهای عقبی سفید رنگ و در حاشیه بیرونی دارای یک هاله تیره پهن است. اطراف بال ها مجهز به ریشک می باشد.

تخم :

تخم های این حشره به شکل گرد، پهن و در طرفین مسطح هستند. رنگ آنها ابتدا سفید متمایل به زرد می باشد که به نسبت پیشرفت دوره رشد جنینی تیره تر می شود .

لارو:

لاروهای این آفت دارای رنگهای بسیار متفاوت بوده ولی عموما" سبز روشن می باشند . لارو جوان به رنگ سفید متمایل به کرم با کپسول سر قهوه ای است. در طول بدن لارو ها خطوط تیره ای کشیده شده است . بعلاوه ، در طرفین بدن آنها نیز یک خط تیره و یک خط روشن وجود دارد .

شفیره :

رنگ آن متغیر ، از زرد کهربایی روشن تا قهوه ای بلوطی دیده می شود . همچنین در انتهای بدن شفیره 2 عدد خار یک میلیمتری وجود دارد.

خسارت و گیاهان میزبان :

این حشره یکی از آفات مهم سبزیجات و صیفی جات محسوب می شود و در ایران مخصوصا" به پنبه ، نخود ، نخود فرنگی ، گوجه فرنگی ، یونجه ، توتون و ذرت خسارت وارد می کند . در مزارع پنبه ، لارو ها پس از ظاهر شدن ، ابتدا از پارانشیم برگ ها و سپس از غنچه و گل تغذیه می کنند. وقتی لاروها وارد قوزه ها می شوند ، با تغذیه از الیاف قوزه ها باعث کوتاهی ، کثیفی ، و کاهش ارزش اقتصادی الیاف می گردند . در مواردی تمام لارو داخل قوزه نمی شود و نیمی از آن خارج از قوزه باقی می ماند . سوراخ ورودی غالبا"بالای قوزه می باشد.      

زیست شناسی

این حشره زمستان را در اکثر مناطق کشور به صورت شفیره در عمق 4 تا 10 سانتیمتری داخل خاک سپری کرده و در اوایل بهار وقتی که درجه حرارت هوا به حدود 18 تا 20 درجه سانتیگراد می رسد ، به فرم بالغ تبدیل می شود . اولین گروه از پروانه ها در دهه اول فروردین ماه در طبیعت دیده می شوند . حشرات ماده پس از ظهور ، چند بار جفت گیری و سپس تخمگذاری می کنند . در یک قوزه ممکن است 7 تا 8 لارو هم وجود داشته باشد ، ولی اغلب در روی یک قوزه بیش از یک لارو دیده نمی شود ، زیرا موقعی که تعداد لارو در داخل یک قوزه بالا باشد ، همخواری اتفاق افتاده و لاروهای جوان اغلب توسط لاروهای درشت و مسن خورده می شوند . لاروها پس از رشد کامل به روی خاک افتاده و در عمق 6 سانتیمتری خاک به شفیره تبدیل می شوند .  این حشره در مناطق سرد 2 تا 3 نسل و در مناطق معتدل 4 تا 5 نسل در سال ایجاد می نماید .

روش های کنترل

الف: کنترل زراعی

1.    شخم بعد از برداشت محصول پنبه در پاییز و یا در اوایل زمستان

2.    استفاده از ارقام مقاوم همچنین صفاتی نظیر براکته های فرخورده ، وسعت برگ ( کوچکی اندازه ) و رنگ قرمز بوته ها نیز از خصوصیاتی هستند که با تحمل بوته ها به کرم قوزه همبستگی مثبت دارند ، لذا در نظر گرفتن این خصوصیات می تواند در انتخاب رقم و جلوگیری از خسارت موثر باشد .

ب: کنترل مکانیکی

با استفاده از B.t   بدین لحاظ می توان از پتانسیل های موجود در کشور در جهت کنترل آن بهره گرفت و یا حتی المقدور از فرم تجارتی داپیل و یا باکتوسپئین استفاده نمود.

ج: استفاده از فرمون

د: کنترل شیمیایی

 آوانت 15% به میزان 250 سانتیمتر مکعب در هکتار از لحاظ دوام و قابلیت آفت کشی در مقام اول و آوانت 15% به میزان 200 سانتیمتر مکعب در هکتار ، لاروین 75% به میزان یک کیلو گرم در هکتار و تیودان 35 % به میزان 3 لیتر در هکتار به ترتیب در رتبه های دوم تا چهارم قرار داشتند . همچنین ، سمومی نظیر گوازتیون خالص به نسبت 1 لیتر در هکتار ، سیپرمترین امولسیون 40% به نسبت 3/0 لیتر در هکتار و فن والریت یا سومیسیدین 20% به نسبت یک لیتر در هکتار نیز قابل توصیه می باشد . همچنین ، سم دسیس نسبت به سموم دیگر در کنترل آفت فوق موثرتر بوده است .

 

کرم خاردار پنبه

کرم خاردار پنبه Earias  insulana Boisd.

این حشره یکی از آفات مهم پنبه در اکثر نقاط جهان غیر از قاره آمریکا است و در حال حاضر در کشورهایی نظیر مصر ، سوریه ، عراق ، ترکیه ، ژاپن ، چین ، تایلند ، پاکستان ، هندوستان ، کشور های حاشیه دریای مدیترانه و استرالیا یافت می شود . در ایران نیز در خراسان ، بلوچستان ، خوزستان ، جیرفت ، فارس ، گرگان ، گنبد ، ورامین ، گرمسار ، اشتهارد و ساوه انتشار دارد . این آفت از کنف ، بامیه ، ختمی و گاو پنبه تغذیه می نماید.

شکل شناسی

حشره کامل :

حشره کامل پروانه ای کوچک که رنگ سر، قفسه سینه ، و بال های جلویی سبز مغز پسته ای بوده و روی بال های جلویی سه نوار موج دار کمی پر رنگ تر از متن آن دیده می شود . در موقع استراحت که بال ها روی بدن قرارمی گیرند علامتی شبیه W را ایجاد می نمایند . این علامت به رنگ سبز- زردو یا سبز دیده می شود ، گاهی نیز این نوارها وجود ندارند که در این صورت تمام سطح بال های جلویی سبز یکنواخت می باشد. بال های زیری به رنگ سفید متمایل به نقره ای یا خاکستری بوده و شکم و پاها خاکستری رنگ است. پروانه های نسل پاییزه به رنگ زرد متمایل به قهوه ای هستند.

تخم :

تخم های ایم حشره به رنگ آبی کمرنگ بوده و در قسمت سطحی دارای 30 عدد شیار می باشند که در دو سوی قطبین کشیده شده ، ولی هیچگاه به قطبین نمی رسند.

لارو:

این آفت دارای 5 نسل لاروی است . هر کدام از حلقه های بدن به جز سر و پیش قفسه سینه دارای 4 عدد برجستگی غده مانند گوشتی و مودار هسنتد که به همیت دلیل نیز به آن خاردارمی گویند . اندازه غده های بند های ابتدایی بزرگتر از عقبی است. رنگ عمومی بدن لاروها قهوه ای تا خاکستری هستند.

شفیره :

شفیره در داخل پیله ای شبیه قایق وارونه است ، تشکیل می شود. رنگ آن قهوه ای و رنگ پیله سفید چرک یا قهوه ای می باشد. شفیره ها به ندرت در داخل خاک تشکیل می شوند . قسمت عریض پیله دارای یک شکاف طولی برای خروج حشرات کامل شب پره است که دو طرف این شکاف به وسیله تارهای ظریفی بهم متصل شده و در مواقعی که به پیله فشاری وارد شود این شکاف قابل رویت می باشد .

خسارت

کرم خاردار از مهمترین آفات پنبه است و وجود آن در بعضی مناطق ، کشت این محصول را غیر ممکن می سازد . این آفت علاوه بر پنبه به کلیه گیاهان خانواده پنیرکیان نظیر انواع ختمی و بامیه حمله می کند . لاروها با تغذیه از غنچه های پنبه باعث ریزش آنها شده و با ورود به داخل قوزه ها سبب کاهش کیفیت ، طول الیاف و کثیفی آنها می گردند. لاروها قبل از تشکیل قوزه ها ، از جوانه های انتهایی بوته ها تغذیه کرده و موجب پژمردگی و خشک شدن آنها می شوند.

زیست شناسی

این آفت زمستان را در نقاط گرم ، بصورت مراحل مختلف زیستی و در مناطق سرد فقط به فرم شفیره سپری می نماید. حشرات ماده در بهار پس از خروج از پوسته شفیرگی ، جفت گیری کرده و سپس تخم ها را به صورت انفرادی روی قوزه و یا در نزدیکی آن قرار می دهند . هر حشره ماده حدود 400 تا 500 عدد تخم می گذارد . لاروهای سن یک ، بعد از 3 تا 4 روز ، از پوسته تخم خارج شده و شروع به تغذیه از جوانه های انتهایی و غنچه ها می نمایند؛ سپس وارد جوانه مرکزی می شوند و در صورت وجود قوزه ها وارد آنها شده و از الیاف نارس و دانه ها تغذیه می نمایند . دوره لاروی 25 تا 30 روز و دوره شفیرگی 10 تا 15 روز طول می کشد . این آفت در شرایط آب و هوایی خوزستان در هر سال 4 تا 5 نسل ، ولی در شرایط جیرفت 7 تا 8 نسل دارد که از این تعداد 5 تا 6 نسل در روی پنبه فعالیت دارد.

روش های کنترل

الف : زراعی

1.    جمع آوری وانهدام بقایای گیاهان آلوده ، بویژه آنهایی که پای بوته ها ریخته شده اند.

2.    شخم عمیق در اواخر پاییز یا اوایل زمستان

3.    از بین بردن گیاهان میزبان ثانوی در سالهایی که مزرعه در شرایط آیش یا تناوب قرار دارد .

4.    در مناطق آلوده باید آخرین چین در پاییز زودتر از موعد برداشت شود.

ب : بیولوژیکی

استفاده از عوامل بیولوژیک نظیر زنبور Microbracon  brevicornis     

ج : فرمونی

د: شیمیایی

امولسیون 35% تیودان 3 لیتر در هکتار ، لاروین 80Df  1 کیلو در هکتار ، سوین 85% - 2.5 تا 3 کیلو در هکتار ، سومیسیدین7/0 لیتر در هکتار

*حتی المقدور سعی گردد سمپاشی ها فقط در موارد لزوم و متناسب با تعداد نسل آفت انجام شود . * 

 

سن هاي زيان آور گندم

سن هاي زيان آور گندم

بيش از 10 گونه سن زيان آور غلات در ايران جمع آوري و شناسايي شده اند. در بين آنها سن گندم(Eurygaster integriceps Put.) ازاهميت اقتصادي بيشتري برخوردار است.

سن گندم Eurygaster integriceps Put. (Scutelleridae, Heteroptera)

اين گونه مهم ترين آفت كشاورزي كشور ما به شمار مي آيد. به جز مناطق خوزستان، اراضي ساحلي خليج فارس، درياي عمان ، درياي خزر و كويرهاي مركزي فلات ايران، اين آفت در ساير مناطق كشور وجود دارد

(رجبي، 1379). بر اساس ميانگين سطح مبارزة شيميايي با سن گندم طي سال هاي 79-1375  استان هاي فارس، همدان، كرمانشاه، مركزي، كردستان، اصفهان، لرستان و تهران به ترتيب با 24، 7/13، 6/13، 8 ، 9/7، 1/7، 9/4 و 5/4  درصد سهم مبارزه شيميايي با سن گندم در كشور، از مهم ترين مناطق سن خيز كشور به شمار مي آيند.

 سطح مبارزة شيميايي با سن گندم در 25 سال اخير  روند فزاينده اي داشته است به طوري كه اين سطح از 75000 هكتار در سال 1355 به  1200000 هكتار در سال 1380 رسيده است (هيربد، 1380). تخريب مراتع و توسعة ديم زار ها خصوصآ در غرب كشور از مهم ترين دلايل گسترش مناطق انتشار و طغيان سن گندم در سال هاي اخير بوده است(رجبي،1372). در سال هاي اخير 40 -50 درصد سهم مبارزة شيميايي با سن گندم در اراضي ديم استان هاي غربي كشور كه تخريب مراتع در آنها شديد بوده است، صورت گرفته است (بغدادچي، 1371).

سن گندم هم به صورت كمي( خسارت به برگ، خشك كردن جوانه مركزي، سفيد كردن وخشك كردن سنبله ها و يا قسمتي از آنها توسط سن مادر) و هم به صورت كيفي ( سن زدگي دانه ها توسط پوره ها و سن هاي نسل جديد) خسارت وارد مي كند. طبق يك برآورد نظري در 3 ميليون هكتار اراضي آلوده كشور، در صورت عدم مبارزه با سن گندم حدود 90 هزار تن خسارت كمي و 900 هزار تن خسارت كيفي ايجاد خواهد شد.

طبق بررسي هاي بهرامي(1377) هر سن مادر به طور متوسط 61 جوانه مركزي  و 2/12 سنبله را در شرايط ديم خسارت مي زند و سطح زيان اقتصادي آن 6/1 سن مادر در متر مربع است. در طرح جامع سن گندم كاهش محصول به ازاي هر سن مادر در شرايط ديم 8/43 كيلوگرم و سطح زيان اقتصادي آن 8/1 عدد در متر مربع برآورد گرديده است(بي نام، 1377). طبق بررسي هاي رضابيگي(1379) هر سن مادر در مزارع آبي در شرايطي كه ترميم خسارت صورت نگيرد، 1/3 گرم(حدود 30 كيلو گرم در هكتار) خسارت مي زند و سطح زيان اقتصادي آن حدود 3 عدد در متر مربع است. نور(1381) سطح زيان اقتصادي  سن مادر را در شرايط آبي 7-8 عدد در متر مربع برآورد كرده است.

حد قابل تحمل سن زدگي دانه ها 2 درصد است و دانه هايي كه بيشتر از 2 درصد دانة سن زده داشته باشند فاقد كيفيت نانوايي هسـتند. با افزودن برخي از افزودني هـاي مجاز مي توان اين نرم را كمي افزايـش داد(عسگريان زاده، 1377).( بهرام 1377) سن زدگي دانه ها به ازاي هر پوره سن 5 را در زمان برداشت گندم ديم حدود 6/0 درصد برآورد كرده و سطح زيان اقتصادي پوره ها را 3-4 پوره در متر مربع ذكر كرده است. رضابيگي(1379) سطح زيان اقتصادي پوره ها را به طور متوسط 2/8 عدد در متر مربع برآورد كرده است. اين ميزان در ارقام رشيد و سرداري به ترتيب 3/5 و 7/6 و در ارقام فلات و گلستان كه تحمل بيشتري دارند، به ترتيب 8/11 و 6/9 عدد است. نوري(1381) سطح زيان اقتصادي پوره ها را در شرايط آبي 11-12 پوره در متر مربع برآورد كرده است.  

از نظر زيست شناسي، سن گندم سرتاسر تابستان، پائيز و زمستان ( حدود 9 ماه از سال) را در پناهگاه هاي تابستانه و زمسـتانه آن در ارتـفـاعات، زير بوتـــه هاي گــون (Astragalus spp.)، درمـــنـه ( Artemisia spp.)، كــلاه مـير حــسنAcantholimon spp.)) و چوبك (Acanthophillum spp.) و در جنگل هاي بلوط غرب كشور در زير برگ هاي ريزش كرده بلوط و برخي ديگر از درختان و درختچه ها به سر مي برد. اين سن ها دياپوز داشته و در اوايل بهار به مزارع گندم و جو ريزش مي كنند. سن گندم تنها يك نسل در سال دارد(رجبي، 1379).  

آفات گیاهان باغی

مگس میوه زیتونBactrocera olea

مقدمه:

مگس میوه زیتون یک آفت مهم زیتون در بیشتر کشورهای حاشیه دریای مدیترانه است. لاروهامونوفاژهستند ومنحصرا از میوه زیتون تغذیه می کنند حشرات بالغ نیز ازشهد، عسلک به طور فرصت طلبانه ازمنابع شیرابه یا غذاهای نیمه جامد تغذیه می کننند . با تونل هایی که توسط لارو در داخل میوه ایجاد می کند زخم ایجاد می شود و 30% از محصول زیتون کاسته می شود در کشور های مدیترانه وبه خصوص در یونان و ایتالیا که بیشترین تولید اقتصادی در آنجا است.

مگس میوه زیتون به طور اساسی یک آفت جدی در کشت زیتون ها در سراسر این منطقه می باشد. آن مشاهده شده در اکتبر 1998 در کالیفرنیا،در منطقه لوس آنجلس ، و بعد ازاین انتشار یافته به شمال کالیفرنیا 1999، سنترال والی 2000، و به مارین ، ناپا، سونوما، 2001 ، شاستا، الدورادو، و لیک 2002 (vorela and vossen 2003) . زیتون ها پرورش می یابند به صورت تجاری در کالیفرنیا برای میوه ودر مقیاس کمتر آنها پرورش می یابند معمولا بصورت زینتی . درفلوریدا ،درختان زیتون کند رشد هستند و همیشه سبز که ممکن است پرورش یابند به صورت زینتی اما نسبت به میوه کاربرد تجاری ندارند . درختان زیتون به طورگسترده به عنوان زینتی در فلوریدا استفاده می شوند و میوه این درختان ممکن است گسترش مگس میوه زیتون را تامین کند. از این رو استان و ایالت برنامه ای را باید برای نگهداری و مراقبت در برابر مگس میوه زیتون دنبال کند .اکثر اوقات لاروها و شفیره ها مانعی در برابر زیتون منطقه مدیترانه هستند، و بعضی اوقات حشرات بالغ نیز درامتداد لاروها و شفیره قرار می گیرند .

گسترش آفت:

حوزه مدیترانه ،شمال،شرق ، وجنوب آفریقا،جزایر قناری،هند،غرب آسیا، وظاهرا هرجایی که زیتون ها (جنس زیتون) وجود دارد در نیمکره شرقی . در نیمکره غربی آن در کالیفرنیا وجود دارد.

شناسایی :

مراحل نابالغ مانند ظهور دیگر مگس های میوه است بویژه Bactrocera spp  . فیلیپ شرح داد به تفصیل شرح لارو را . مگس میوه زیتون یکی از گونه های کوچک در این جنس است. ماده بالغ تقریبا mm5 طول دارد، ودارای بال پهن که تقریبا mm10 است. بالها اساسا شفاف هستند ومشخص شده اند برنگ قهوه ای ، شامل نقاطی در نوک بال. قفسه سینه سیاه رنگ است . سطح پشتی با کرکهای نقره ای رنگ با 2 خط موازی می باشند . بازوها، یا شانه ها و فضای بالا و پایین بالها زرد هستند . بخش داخلی سپرچه سیاه رنگ است . وبخش پشتی زرد رنگ است شکم سیاه رنگ ،پوشیده شده به صورت پراکنده با کرک خاکستری رنگ. بخش های اساسی با خطوط متقاطع رنگ پریده مشخص شده است و خطوط موازی نا منظم یا خال های برنگ قهوه ای مایل به قرمز در مرکز انتهای بخش ها مشخص شده است . انتهای بخش زرد مایل به قرمز . غلاف تخمریز سیاه رنگ است ، با تخمریز برنگ قرمز.

 

تاریخچه زندگی وعادات :

در منطقه مدیترانه سالانه 5-2 نسل از مگس ها بوجود می آید .زمستانگذرانی در مرحله شفیره گی چند سانتی متر زیر خاک و برگ های ریخته شده می باشد و مگس های بالغ از مارس تا می پدیدار می شوند. که بستگی دارد به عرض جغرافیایی و دما. در شرایط تابستان ، دوره قبل از تخمگذاری از 10-6 روز تاقبل از تخمگذاری می باشد.در زمان طولانی نیاز دارد ابتدا به دما ولی نه زیاد. در دوره قبل از تخمگذاری حشره ماده به عمل می آورد تخمدان را و ابتدا دستگاه تخمگذاری را. ابتدا در ماه ژوئن حشرات ماده به صورت فعال جستجو می کنند وتخمریزی دراوایل بوجودآمدن میوه های زیتون است. روزانه ممکن است 12-10 تخم بگذارند ،معمولا یک تخم در هر میوه زیتون و حدود 250-200 تخم در دوره زندگی می گذارند. ماده ها با تخمریز میوه را سوراخ می کنند و تخم را در زیر پوست میوه قرار می دهند . ارو مگس تغذیه می کند   از بافت میوه ، تااینکه میوه از درخت بریزد . مراحل تخم ،لارو، و شفیره به ترتیب 3-2،14-10،و حدود 10روز در تابستان در یوگسلاوی طول می کشد. مدت سیکل  زندگی گونه از 1تا 6یا7 ماه می باشد. مگس های نر صداهای گوش خراش یا سیگنال های طولانی اظهار علاقه را تولید می کنند. اظهار علاقه وجفتگیری در هنگام غروب اتفاق می افتد نزدیک به اواخر دوره روشنایی روز. مگس های ماده میوه زیتون فرمون چند ترکیبی تولید می کنند، وفقط مگس های ماده تفریتید قادر به تولید این فرمون هستند؛نرها نیز فرمون تولید می کنند در دیگر مگس های تفریتید که در حال مطالعه است. قسمت عمده ترکیب فرمون 1,7–dioxaspiro [5.5]undecane است که آن بنسبت در مدت طولانی برای نرها جذب کننده است. مگس های نر معمولا این ترکیب راتولید می کنند و نر ها را جذب می کنند اما ماده ها نمی توتنند جذب شوند به این ترکیب جنسی . مگس های ماده وحشی احتمالا چندین بار در طول مدت زندگی جفتگیری می کنند.

میزبان ها:

زیتون ها – جنس زیتون olea spp

روش های مدیریت:

در نیمکره شرقی،حشره کشهایی که به صورت طعمه مسموم یا اسپری(محلول پاشی) در هوا برای کنترل مگس میوه زیتون استفاده می شود. تکنیک ها بیشتر در شرایط ملایم تست می شوند یا استفاده می شوند در محیط های محدود که از پرتوافشانی استفاده می شود برای استرلیزه کردن نرهاو فرمون ها. هر دو جنس می توانند استرلیزه شوند با 12-8 کراد (80-120 Gy radiation) که در شفیره ها باپهنای بیشتر انجام می شود. سنتز 1.5.7-trioxaspiro [5.5] undecane شبیه ترکیب عمده فرمون است،که سنتز شده می باشند وتست شده و تحت شرایط بهینه که آن مثل تر کیب طبیعی جذب می کند اما نمی توان ازآن به مدت طولانی در تله ها نسبت به ماده طبیعی استفاده کرد. گذاشتن تخته 3لایه کوچک مربع شکل به طور شناور درمحلول آبکی(a.i.) 0.1%دلتا مترین به مدت 15دقیقه و اضافه کردن طعمه به جایگاه حاوی فرمون جنسی یا بی کربنات آمونیوم ،جلب کننده غذا،ارزش موثری در کنترل آزمایشی باغ بزرگ دارد.

در کالیفرنیا، مدیریت بستگی دارد به محلول پاشی ،تله گذاری مگس های بالغ ،زمان برداشت،مراعات اصول بهداشتی میوه بعد از برداشت،و کنترل بیولوژیکی.

(van steenkly et.al 2003)

عروسک خربزه

عروسک خربزه  Rhaphidopalpa foveicollis

عروسک خربزه که برخی زارعین آن را با کفشدوزک خربزه اشتباه میگیرند در ایران اولین بار  در سال 1317 توسط افشار شرح داده شده است. این حشره سوسک قرمز رنگ درازی است که از اوایل بهار در مزارع خربزه و هندوانه ظاهر شده و تا آخر فصل تابستان در مزرعه حضور دارد.

شکل شناسی:

حشره کامل سوسکی بطول 7-5/6 میلی متر می باشد. رنگ آن قرمز روشن .به استثنای زیر سینه میانی و عقبی و زیر شکم که سیاه رنگ است .چشمها و قطعات دهانی نیز سیاه میباشد .شاخکها یازده مفصلی وبین دوچشم فرو رفته است .مفصل اول طویل تر وکلفتر از سایر مفاصل است .پنجه پاها هم دارای چهار مفصل می باشد.لبه بالایی سینه اول شیار اریبی دارد که حشره را کاملا مشخص میگرداند.ضمنا آخرین بند شکمی حشره نر از سه قسمت تشکیل یافته است .تخم حشره بیضوی زرد رنگ وطول آن 0.6میلیمتر میباشد .لارو استوانه ای شکل دراز وبه رنگ زرد لیمویی است در حالت کامل طول آن به پانزده میلیمتر وعرض آن به 1.5 میلیمتر میرسد.

پشت سر لاروسیاه وزیر آن زرد رنگ است بند نهم شکمی لارو سخت شده وزیر آن حاشیه مقعد بصورت پستانکی بیرون زده است وبه کمک همین زائده ، لاروخود را به اشیائ محکم نگه میدارد ودر واقع زائده مزبور حکم پای کمکی را برای لارو دارد.

مناطق انتشار:

عروسک خربزه در تمام کشورهای حوزه مدیترانه شیوع دارد وعلاوه بر این تا کنون از کشورهای پرتغال، جنوب شوروی ،افریقای شمالی، ایتالیا، یونان، ترکیه واسرائیل گزارش شده است در ایران این آفت تا کنون از اطراف تهران، فارس ،کرمان ،کرمانشاه ،سمنان ،اصفهان گزارس شده است.

طرزخسارت:

این آفت به گیاهان خانواده کدویان حمله کرده به طوریکه ریونی مینویسد آفت در درجه اول به خیار وخربزه ودر درجه دوم به هندوانه وکدو رغبت دارد.
حشرات کامل آفت راممکن است در مزارع شبدر مشاهده کرد وتغذیه حشرات کامل را روی گوجه فرنگی وذرت نیز ملاحظه نموده است اما در هر حال لارو آفت فقط از کدویان تغذیه میکند .سوسکها از اوایل بهار به بوته های جوان خربزه یا دیگر میزبانهای خود حمله کرده وروی برگها، جوانه ها وگلها به تغذیه می پردازند ودر نتیجه برگها رامشبک وسوراخ میکنند اگر بوته ها کوچک باشند در نتیجه این حمله به کلی از بین میروند. 

بوته های بزرگتر در برابر حمله آفت مقاومت نموده وحشره بیشتر از جوانه ها وگلها تغذیه میکند.مهمترین خسارت عروسک خربزه مربوط به لاروهای آن میباشد که به ریشه حمله نموده و بوته ها را خشک مینماید و در مزارعی که شدیدا مبتلا هستند هر روز عده ای از بوته ها را پلاسیده و خشک میشوند با حمله لارو به ریشه و زخمی نمودن آن راه برای ورود و حمله باکتری ها و قارچ ها نیز فراهم میشود و بدین وسیله بوته زودتر از پا در می آید . لاروهای آفت علاوه بر ریشه ممکن است به میوه های جالیز که روی خاک قرار دارند حمله کنند و با جویدن پوست آن وارد آن گردند.,

زیست شناسی:

عروسک خربزه زمستان را بصورت حشره کامل و به حالت دیاپوز زیر برگ های ریخته. علف های هرز در زیر شکاف درختان یا زیر کلوخه هاو پناه گاههای دیگر بسر می برد.
در اوایل فروردین ماه سوسک هاشروع به فعالیت نموده و در ساعات گرم روز پرواز نموده و اگر گیاهان جالیزی هنوز در منطقه وجود نداشته باشند از برگ سایر گیاهان تغذیه میکنندو به محض بیرون آمدن بوته های خربزه ،هندوانه و طالبی به برگ های این گیاهان حمله میکنند . از اواخر فروردین ماه حشرات نر و ماده جفتگیری نموده و هر حشره ماده 16 -700 عدد و بطور متوسط 300 عدد تخم          می گذارد که بتدریج بطور انفرادی و یا در دسته های کوچک در پای بوته میزبان و و نزدیک طوقه داخل خاک قرار میدهند.تخم ها در حرارت مناسب پس از 9-14 روز تفریخ می شوند.در رابطه با حرارت ،

دوره جنینی تخم فرق می نماید بدین ترتیب که در حرارت 30-27 درجه سانتی گراید 12-9 روز و در حرارت 23-21 درجه 15 روز طول میکشد.تخمها در حرارت زیر 20 درجه سانتی گراید هرگز تکمیل و تفریخ نمی شوند .
لاروها پس از خروج از تخم وارد خاک شده و روی ریشه به تغذیه  میپردازند.طبق برسیهای به عمل آمده داخل ریشه فقط لاروهای نیمه کامل ویا کامل را میتوان مشاهده نمود و لاروهای جوان به هیچ وجه در مزرعه دیده نشده است ، به عبارت دیگر وضع فعالیت و تغذیه لاروهای جوان در مزرعه معلوم نیست (ریونی 1962) .پاولاکوس با پرورش سنین مختلف لاروی روی تکه های خربزه ،مشاهده نمود که لاروها ابتدا 3-2 روز در سطح تغذیه نموده و بعدا به داخل نسوج نفوذ مینمایند.طبق مطالعه همین کارشناس لارو عروسک خربزه قبل از آنکه وارد مرحله شفیرگی شود سه بار جلد عوض می نماید و مدت لاروی نیز 29 روز طول میکشد.لاروها قبل از آنکه تبدیل به شفیره شوند ریشه را ترک کرده و در خاک در داخل لانه هایی شفیره می گردد. مدت شفیرگی 10-8 روز به طول می انجامد. در مورد تعداد نسل عروسک خربزه در نشریات خارجی و ایرانی تناقض دارد. دواچی (1328) برای این آفت یک نسل و در شرایط مساعد 2 نسل ذکر میکند و  زاهدی( 1346) در نواحی گرمسیر تا 5 نسل و در مناطق دیگر 3-2 نسل در سال مینویسد.
(ریونی 1962) نیز تعداد نسل آفت را در یونان 1 نسل ودر شرایط مختلف اسراییل 4-2 نسل             می نویسد.لازم است در ایران تحقیقات بیشتری بخصوص در زمینه تعین تعداد نسل آفت در نواحی مختلف آلوده به آفت صورت گیرد.

یکی از عوامل محدود کننده تفریخ تخم و فعالیت لارو کمبود رطوبت میباشد و در مزارعی که کمتر آبیاری میشود آفت چندان خسارت وارد نمیرساند.

مبارزه:
روش پشته کاری و آبیاری نشتی مزرعه نقش عمده ای در کاهش خسارت آفت دارد و بر عکس در مزارعی که جالیز بصورت کرتی کاشته شده رطوبت کافی برای تفریخ تخم و فعالیت لارو ها وجود دارد و خسارت آفت بمراتب بیشتر می باشد . تا قبل از ممنوع شدن سموم کلره از د. د. ت برای سمپاشی مزرعه استفاده می شد و امروزه از سموم فسفره که اغلب برای مبارزه با سایر آفات جالیز بالاخص  شته و کفشدوزک جالیز بکار می رودمی توان استفاده نمود . برای مبارزه با لارو آفت در خاک نیز سموم فسفره گرانول را می توان در سطح مزرعه و یا اطراف بوته ها پاشید.